TUNCELİ
GENEL BİLGİLER
Yüzölçümü: 7.774 km²
Nüfus: 133.143 (1990)
İl Trafik No: 62
Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan Tunceli İli, kuzeyde ve
batıda Munzur Dağları ile Karasu Irmağı, doğuda Bingöl Dağları ve Peri Suyu,
güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir.
Belirgin doğal sınırlarla kuşatılmış olan il toprakları, doğuda Bingöl ve
Elazığ, güneyde Elazığ, batı ve kuzeyde Erzincan illeriyle komşudur.
2000 Yılı Nüfus Sayımı sonuçlarına göre toplam 93548 kişilik nüfusa sahip olan
Tunceli , aynı zamanda Türkiye’nin en az nüfusa sahip ilidir.
Tunceli, 7774 km2
yüzölçümü ile Türkiye topraklarının % 1’ini kaplamaktadır.
Tunceli yöresinde ilk
çağlardan beri pek çok uygarlık yaşamıştır.
Orta Çağdan kalma ve bugün hala iyi durumda bulunan Pertek kalesi ve Munzur
Vadisi Milli Parkı görülmeye değer güzellikleridir.
Tunceli merkez için tıklayınız.
İLÇELERi:
Tunceli ilinin ilçeleri; Çemişgezek, Hozat, Mazgirt, Nazımiye, Ovacık, Pertek ve
Pülümür'dür.
Çemişgezek: İlçe Tunceli’nin batısında yer almakta olup, İl’e 117 km.
uzaklıktadır.
877 km² alana sahip olan İlçenin rakımı 953 m.dir.
Tunceli ile
olan ulaşımı Pertek üzerinden karayolu ile sağlanır.
Ancak ulaşım daha çok
Elazığ İli üzerinden olup Elazığ-Çemişgezek arasındaki karayolunun bir kısmının
Keban Baraj Gölü üzerinde olması nedeniyle feribotlarla sağlanmaktadır.
Hozat: Hozat; kuzeyinde Ovacık, doğusunda merkez ilçe, güneyinde Pertek ve
batısında Çemişgezek ilçeleriyle çevrilidir.
İlçenin denizden yüksekliği 1520 m.
olup, yüzölçümü 804 km.²dir.
İlçe merkez i Tunceli’ye 96 km. uzaklıkta bulunmakta
olup ulaşım il merkez ine ve Elazığ’a Pertek karayolu üzerinden sağlanır.
Mazgirt: Tunceli iline 40 km. Elazığ iline 100 km. uzaklıkta olan Mazgirt
ilçesi, Tunceli-Elazığ Karayolunun 10 km. kuzeyinde yer almaktadır.
Nazımiye: Eski ismi Kızıl Kilise olan Nazımiye ilçesi 553 km² alanla, İl’in en
küçük ilçesidir.
İl’e uzaklığı 36 km. olup, denizden yüksekliği 1550 m. dir.
Ovacık: Tunceli’nin kuzeyinde yer alan Ovacık’ın ismini dağların arasında yer
alan 74 km2’lik ovadan aldığı sanılmaktadır.
1538 km² alanı ile ilimizin arazi
yönünden en büyük ilçesidir.
İl merkez ine 65 km uzaklıkta bulunan İlçeye ulaşım
Munzur Suyu ile birlikte devam ederek ilerleyen ve Munzur Vadisi Milli Parkı
içerisinde yer alan eşsiz doğa manzaralarıyla dolu karayolu üzerinden
sağlanmaktadır.
Pertek: İl merkez inin güney kısmında yer alan Pertek ilçesinin, doğusu ve güney
sınırı tamamen Keban Baraj Gölü ile çevrilidir.
Kuzeyinde merkez ilçe ve Hozat,
batısında ise Çemişgezek ilçesi ile sınırlanır.
Pülümür: Tunceli merkez inin kuzeydoğusunda yer alan ve 1505 km2’lik yüzölçümüne
sahip olan İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 1650 m dir.
İl merkez ine 65 km
uzaklıkta bulunan ilçeye Pülümür Vadisi ve Pülümür Çayı boyunca uzanan ve aynı
zamanda Tunceli’nin Erzincan ili ile olan bağlantısını sağlayan karayolu
üzerinden ulaşılır.
NASIL GİDİLİR?
Karayolu: Tunceli, güneyden Elazığ, kuzeyden Erzincan ve Erzurum illerine
bağlayan devlet karayolu üzerindedir.
Otogar Tel : (+90-428) 212 48 59
Havayolu: Tunceli’ye en yakın havaalanı, kent merkez ine yaklaşık olarak 120 km.
uzaklıkta yer alan ve iç hatlara hizmet veren Elazığ Havaalanıdır.
GEZİLECEK YERLERİ
Kaleler
Pertek İlçesindeki Pertek Kalesi Mengüçlüler döneminde inşa edilmiştir.
Bugün
Keban Baraj Gölü altında kalan ve bir ada görünümünde olan kale sivri bir
kayanın üzerinde kurulmuştur.
Selçuklular zamanından kalan kale, Osmanlılar
zamanında onarılmıştır.
Mazgirt İlçesinde Urartu dönemine ait pek çok kale kalıntısı bulunmaktadır.
Bunlar Malazgirt Kalesi, Dedebağ, Kaleköyü ve Sağman Kaleleridir.
Cami ve Türbeler
Tunceli'de bulunan Yelmaniye Cami, Ulukale Cami, Baysungur Cami, Çelebi Ali
Cami, Sağman Cami, Hamidiye Medresesi Osmanlı dönemine, Eltihatun Cami ise
Akkoyunlu dönemine ait eserlerdir.
Uzun Hasan ve Eltihatun Türbeleri Akkoyunlu dönemi eserleridir.
Mağaralar
Çemişgezek ilçesindeki İn Mağaraları Urartu dönemine ait olup, kaya mimarisi
örneğini oluşturmaktadır.
Yaylalar
Tunceli topraklarının % 25'ini oluşturan platolar, ilin orta ve kuzey
kesimlerinde yayla turizmine yönelik potansiyel yaratmaktadır.
Bitki örtüsü,
doğal çevre değerleri, manzara olanakları, ulaşım durumu ve diğer turizm
kaynaklarına yakın olma unsurları bir arada değerlendirildiğinde, yayla turizmi
potansiıeli açısından merkez ilçede Gözen Köyü, Sarıtaş, Gökçek, Karagöl ve
Alacık yaylaları; Pülümür ilçesinde Sağlamtaş, Karagöl, yelekli, Dereboyu,
Dağbek ve Çakırkaya yaylaları; Ovacık ilçesinde Koyungölü, Burnak, Eğripınar,
Paşadüzü, Gözeler ve Mollaaliler yaylaları öne çıkmaktadır.
Milli Parklar
Tunceli - Munzur Vadisi Milli Parkı
Yeri: Tunceli ili
Ulaşım: Doğu Anadolu Bölgesinde Tunceli ili sınırları içinde yer alan Munzur
Vadisi Milli Parkı Tunceli'ye 8 km. uzaklıktadır.
Özelliği: Karasu ve Murat çöküntüsü alanları arasında yükselen Munzur Dağlarının
jeolojik yapısı, metamorfik , volkanik ve tortul kayaçlardan meydana gelir.
Kuzeyde 3300 metreye kadar yükselen bu dağlık alan Mercan ve Munzursuyu vadileri
ile büyük ölçüde parçalanmıştır.
Mercan vadisinin 1.60 metreden yukarı
kesimlerinde buzul gölleri, dağlardan Ovacık düzlüğüne gelindiğinde kaynayan
gözeler, vadi boyunca dökülen küçük şelaleler Milli Parkın peyzajında ilgi
çekici örnekleridir.
Milli Parkta tepeler ve yamaçlar meşe ormanları ile kaplıdır.
Vadi tabanında ise
ceviz, kızılağaç, dişbudak, karaağaç, çınar, kavak, sögüt ve çalı türlerinden
meydana gelen zengin bir bitki örtüsü görülür.
Sarp ve dik yamaçlar ise
çıplaktır.
Yaban Hayatı;kurt,tilki, ayı, kınalı keklik gibi türlerin yanında dağkeçisi ,
çengel boynuzlu dağkeçisi , vaşak, susamuru, çil keklik, keklik kaya kartalı
gibi nadir türlerin de barınmasına imkan sağlamakta;Munzur Vadisi ve Mercan
suyunda bol miktarda alabalık bulunmaktadır.
Parkta görevlilerin göstereceği yerde kamp kurmak,piknik yapmak ,sportif balık
avcılığı, yürüyüş ve dağcılık yapılabilir.
Görülebilecek Yerler: Mercan Vadisinin yukarı kesimlerinde buzul gölleri,
dağlardan Ovacık düzlüğüne inildiğinde kaynayan gözeleri ve küçük şelalesi
görülmeye değer güzelliktedir.
Mevcut Hizmetler ve Konaklama: Milli Parkta kamp kurulup,piknik yapılabilir.
Sportif balık avcılığı, yürüyüş ve dağcılık yapılabilir.
Çadırla
konaklanabilir.
.
Sportif Etkinlikler
Rafting: Tunceli sınırları içerisinde akıp giden Munzur, Pülümür ve Peri suları
gerek debileri, gerekse akış hızları itibari ile rafting (kano) sporu yapmaya
oldukça elverişli sulardır.
Doğa Yürüyüşü: Ovacık ilçesinin kuzeyindeki Munzur sıra dağları ile ilçenin
güneyindeki meşelik tepeler, İlin kuzeydoğusunu kaplayan ve yüksekliği 3292
metreye varan Karasu-Aras dağları ile Bağırpaşa dağları dağcılık ve doğa
yürüyüşü sporlarına olduğu kadar kayak için de uygundur.
COĞRAFYA
Tümüyle Fırat Havzası içerisinde kalan İl, doğal sınırlarla kuşatılmış yüksek
bir bölgedir.
Doğu Toros Dağlarının uzantıları doğu-batı yönünde uzanarak ilin
kuzeybatısını, kuzeyini ve kuzeydoğusunu hemen hemen bütünüyle kaplar.
Bu dağlar
aşılması güç sıralar oluşturduğu için Tunceli, Türkiye'nin doğu ucunda Iğdır
Ovasından başlayıp Erzincan Ovasına kadar uzanan verimli çöküntü alanıyla
bütünleşememiştir.
Bu dağlar, yer yer hem yüzey sularıyla aşınarak hem de
akarsular tarafından derince oyularak yüksek platolara dönüşmüştür.
Vadiler çok
dar ve dik olup vadi tabanlarında ovalar oluşmamıştır.
Güneyden kuzeye ve batıdan doğuya yükselen il topraklarının % 70'ini dağlar, %
25'ini platolar, % 5'ini ovalar ve düzlükler oluşturmaktadır.
Tunceli İlinin genel iklimi, yazları sıcak ve kurak, kışları yağışlı ve
soğuktur.
Yağışlar genellikle sonbahar ve ilkbahar aylarında yağmur, kış
aylarında kar şeklinde olmaktadır.
TARİHÇESi
Tunceli'nin, Çemişgezek ilçesinin güneyinde yer alan Keban Baraj Gölü altında
kalan Pulur (Sakyol) Höyüğünde 1968-1970 yılları arasında yapılan kazılarda elde
edilen bulgular, yöreye Kalkolitik Çağda (İ.Ö. 5500-3500) yerleşildiğini
göstermektedir.
Pulur'da bulunan Höyükte yapılan kazılarda kale görünümünde
evlere, ocaklara, dibeklere, çeşitli öğütme araçlarına, çeşitli hayvan
resimlerine, tunçtan yapılmış iğne ve kazma gibi çeşitli madeni eşyalara
rastlanmıştır.
NE YENİR?
Oldukça zengin yemek kültürüne sahip olan Tunceli'nin yöresel yemekleri arasında
Zerefet (Babiko), Sirekurt, Sirepati, Keşkek, Kavut, Patila unlu yemeklerine
örnek verilebilir.
Yöreye özgü bitki ve sebze yemeklerinden, Gulik Yemeği,
Mantar Yemeği, Döğme Çorbası, Döğme Pilavı, Gulik Çorbası, Guriz Yemeği ile
kurutulmuş sebze yemekleri sayılabilir.
Geleneksel yöresel tatlılar arasında
Helva, Dut Tatlısı, Aşure, Pancar tatlısı, Kabak Tatlısı, Heside (sulandırılmış
Dut pekmezi, un ve tereyağı) ile baklava yer almaktadır.
NE ALINIR?
Birbirinden maharetli genç kızlar tarafından dokunan ve üzerinde yöreye özgü
desenlerin işlendiği yer yaygısı türü olan “Cicim” ve çanta olarak
kullanılabilecek “Heybe” hediyelik eşya olarak dükkanlarda satılmaktadır.
Pülümür dağlarında yetişen birbirinden enfes kokulara sahip çok sayıda değişik
çiçeklerden arıların toplamış olduğu özlerle yaptıkları katkısız doğal “Pülümür
Balı” tüketim ve hediye amaçlı olarak alınabilir.
Munzur Milli Parkı Vadisinde bulunan dağlarda tamamen doğal ortamında kendi
başına yetişen çeşitli dertlere derman tek dişli “Ovacık Sarımsağı” Ovacık
ilçesi ile il merkez indeki dükkanlarda satışa sunulmaktadır.
Tunceli’nin yüksek dağlarındaki otlaklarda yetişen değişik otlarla beslenen
hayvanların sütünden yapılan Türkiye’de meşhur dağ kokulu “Şavak Peyniri”
Türkiye’nin her tarafından alıcı bulmaktadır.
LİNKLER
Tunceli İl Turizm Müdürlüğü http://www.tunceliturizm.gov.tr
MEŞHUR YERLERİ
Munzur Irmağının kaynağını oluşturan ve 40 gözden oluşan Munzur Gözelerini
görmeden,
“Ağlayan Kayalar”ın yanı başında bir hatıra fotoğrafı çektirmeden,
Munzur Vadisi Milli Parkını, Çemişgezek’te ki “İn Deliklerini gezmeden,
Çemişgezek, Pertek ve Mazgirt İlçelerindeki tarihi kale ve camiler gezmeden,
Yöreye ait bal ve tulum peynirini almadan dönmeyin.
