Osmanlı sadrâzamlarından. Şûrâ-yı Devlet üyelerinden Seyyid İzzet Efendinin
oğlu olup, İstanbul’da 1853 yılında doğdu. Tahsilini tamamladıktan
sonra Hâricî Teşkilâtta görev aldı. Paris, Berlin, Petersburg ve
Londra elçilikleri kâtipliklerinde bulundu. Daha sonra Sultan
Abdülmecid’in kızlarından Mediha Sultanla evlendi. 1884 yılında Şûrâ-yı
Devlet üyeliğine tâyin edildi. İki sene sonra da vezir rütbesi verilen
Damat Ferid Paşa, Londra Büyük Elçiliğine tâyinini istediyse de,
Sultan İkinci Abdülhamid Han tarafından bu isteği reddedildi. Bunun
üzerine memuriyetten ayrılıp, Meşrûtiyetin îlânından sonra Âyân
Meclisi üyesi oldu. Devamlı yükselmek arzusunda olduğundan İttihat ve
Terakki Cemiyeti ileri gelenlerine yaklaştı. Ancak anlaşamamaları
sonucu onların aleyhinde çalışmaya başladı.
İmparatorluğun son
zamanlarında beş defâ sadârete getirilmiştir. Sadâreti zamânında
yaptığı tutarsız icrâatı sebebiyle memleketin içte ve dışta zor
durumlara düşmesinde büyük tesiri olduğu belirtilmektedir. Ayrıca,
Osmanlıların son sultânı, Sultan Altıncı Mehmed (Vahîdeddîn Han)
de kendisini sevmeyip daha şehzâdeliği zamânında, Ferid Paşaya karşı
sâhib olduğu düşüncelerini açıklamıştı. Zekî, vatanını seven ve son
derece nâmuslu olan Sultan Vahîdeddîn’in Ferid Paşayı defâlarca
sadârete getirmesini târihçiler, zamanın kritik oluşundan ve
mecburiyetten ileri geldiğini söylerler.
Nitekim İşgâl altındaki
bir memlekette baskıların çok olması, Tevfik, Ali Rızâ, Sâlih Paşa
kabinelerinin kısa zamanda görevden ayrılmaları, işgal idâresinin
devamlı tazyiki, onu 13 ay müddet içinde beş defâ sadrâzamlığa getiren
önemli sebeplerdir. Ferid Paşa, Tevfik Paşanın kurduğu üçüncü
kabînenin 3 Mart 1919’da düşmesi üzerine, 4 Mart 1919’da ilk defâ
sadârete getirildi.
15 Mayıs 1919
Yunanlıların İzmir’i işgâline kadar 2.5 ay ilk sadareti sürdü. Ferit
Paşanın 19 Mayıs’ta kurduğu hükümet, 20 Temmuz 1919’a kadar devâm
edebildi. Ancak bir gün sonra tekrar kabîneyi kurmakla
görevlendirildi. Bu üçüncü sadâreti ise 30 Eylül 1919’da sona erdi.
Ali Rızâ Paşa
kabînesinin 3 Mart 1920’de düşmesi, arkasından kurulan Sâlih Paşa
hükümetinin 25 günlük iktidârdan sonra çekilmesi, Tevfik Paşanın
tekrar hükümet kurmayı kabul etmemesi, Ferid Paşanın 5 Nisan 1920’de
tekrar sadrâzamlığa gelmesine sebep oldu. 30 Temmuz 1920’de kabînesini
yenilemek için istifâ etti. Bir gün sonra da son kabînesini kurdu. Bu
beşinci ve son kabînesi, 17 Ekim 1920’ye kadar devâm etti.
Ferid Paşanın 13 aylık iktidârı sırasında önemli olaylar; Meclis-i
Mebusan’ın kapatılması, Sevr Barış Antlaşmasını imzâlaması ve Kuvâ-yı
Milliyeye karşı davranışlarıdır. Anadolu’da hiç sevilmeyen Ferid Paşa,
Millî Mücâdelenin zafere ulaşması üzerine, Avrupa’ya kaçtı. 6 Ekim
1923’te Fransa’nın Nice şehrinde öldü.