Osmanlı Sultanı Üçüncü
Selim Hanın tahttan indirilerek yerine Dördüncü Mustafa Hanın
geçirilmesiyle neticelenen isyan. Kastamonulu olan Kabakçı Mustafa’nın
Mayıs 1807’de, âsîlerin lideri seçilmesinden önceki hayatı
bilinmemektedir.
Kabakçı Mustafa isyanının sebepleri çok çeşitlidir. On sekizinci
yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti, içte ve dışta çeşitli düşmanlarla
mücadele ediyordu. 1789 Fransız ihtilâlinden sonra Avrupa’da meydana
gelen olaylar, Osmanlı ülkesini etkilemedi. Hattâ Sultan
Üçüncü Selim
Han, “Nizâm-ı Cedîd” adı ile askerî, mülkî, idarî, ticarî, içtimaî ve
siyasî bir dizi ıslahat teşebbüslerine girişerek, devlete yeni bir
hayatiyet ve canlılık getirdi. Bu durum; Rusya, Fransa ve İngiltere’nin
hoşuna gitmedi. 13 Aralık 1806’da çıkarılan Sırp isyanı, 1807’de
Rusya’ya harp ilanı ve İngiliz donanmasının İskenderiye’yi işgali,
tamamen Osmanlı Devletinin bu gelişme programını önlemeye yönelikti.
Nitekim bu faaliyetler, içeride de, Selim Hanın kurduğu modern Nizâm-ı Cedîd ordusunu istemeyen
yeniçeriler ile menfaatperestleri ve Osmanlı
Devletinin yıkılmasını isteyen hainleri harekete geçirdi. Akkâ
yenilgisini bir türlü unutamayan Fransızların İstanbul Sefîri Sebastiani’nin teşviki ve Selânikli
Sadaret Kaymakamı Köse Musa’nın
tahrikleriyle âsiler, ayaklanmaya hazır hâle geldiler. Karadeniz Boğazı
tabyalarındaki yeniçeriler ve yamaklar, gizlice, modern ve talimli yeni
askerlere karşı kışkırtıldılar. Sadaret Kaymakamı Köse Musa’nın
telkinleriyle, yamaklar, Haseki Halil Ağayı parçaladılar. Bu hareket
ile isyan başlatıldı. Büyükdere Çayırında toplanan âsiler, Kastamonulu
Kabakçı Mustafa’yı lider seçtiler. İsyan genişledi. Beş yüz kadar âsi,
İstanbul’a yürüdü. Âsileri, Levend Çiftliğindeki bir tabur nizamî asker
durdurmaya kâfiyken, Köse Musa, Nizâm-ı Cedîd askerinin harekâtını
durdurdu. Sultan Üçüncü Selim Han da, Müslüman kanı dökülmesini
istemedi. Sultan Üçüncü Selim Hanın; “Bu işlere sebep, benim hilmimdir
(yumuşak huylu olmamdır)!” demesi üzerine, Köse Musa, âsileri teskin
edeceğini ifade ederek, Nizâm-ı Cedîd askerlerinin kaldırıldığı
hakkındaki fermanı çıkarttı. Kararın hemen ardından Köse Musa harekete
geçti. Çardak ve Unkapanı İskelesine gelen âsiler, yeniçeriler ile
birleşip, Nizâm-ı Cedîd taraftarı devlet adamlarını katlettiler. Daha
sonra Pâdişâhı da istemiyoruz diye bağıran âsiler, 29 Mayıs 1807’de,
Sultan Üçüncü Selim Hanı tahttan indirip, yerine Sultan
Dördüncü
Mustafa Han'ı geçirdiler. Bütün ilerlemeler durduruldu. Kabakçı Mustafa, Turnacıbaşılık pâyesiyle Boğaz’a tayin edildi. Hükümet işlerinde nüfuz
sahibi oldu. Fakat bu çok kısa bir zaman sürdü. Temmuz 1808’de,
Boğaz’daki evinde öldürüldü.