Şehir ve kasabalara ticaret amacıyla
getirilen eşyadan alınan vergi.
Batıda bu vergi,
komünlerin ortaya çıkışıyla alınmaya başlamıştır. Bir tür mahallî
idare olan komünler, malî bakımdan yetersiz olan gelirlerini artırmak
için, kraldan yetki almışlardır. Bu yetkiye (oktruvaye) izafeten alınan
vergiye “oktruva” adı verilmiştir.
Osmanlı Devleti'nde, kuruluşla birlikte pazarlara satılmak üzere
getirilen mallardan “pazar baçı” alınmaya başlanmıştır.
Kanunî'nin
Kanunnâmesi’nde; “taşradan gelen metaın resmi” şeklinde adlandırılan
duhûliye resmine tâbi mallar sayılmıştır. Bu vergi, 1826 tarihinde
şekil değiştirerek, Yeniçeri Ocağı yerine kurulan “Asâkir-i Mansûre-i
Muhammediye” harcamaları karşılığı alınan “ihtisap resmi” hâline
gelmiştir. 1854 yılına kadar görev yapan ihtisap nezaretinin başlıca
geliri olan ihtisap resmi, nezaretin
şehremaneti (belediye) hâline
gelmesiyle, bir belediye geliri olarak alınagelmiş ve pazar, kantar,
palamar resimleri şeklindeki kalıntıları, daha sonra yürürlükten
kaldırılmıştır.