RİZE
GENEL BİLGİLER
Yüzölçümü: 3.920 km²
Nüfus: 348.776 (1990)
İl Trafik No: 53
Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Rize, bölgenin en karakteristik özelliklerini
gösterir.
Anadolu'nun diğer bölgelerinden coğrafi yapısıyla olduğu gibi kültürel yapısı
ile de ayrılır.
Dik yamaçlı vadileri, doruklara ulaşılabilir dağları, buzul gölleri, zümrüt
yeşili yaylaları, tarihi kemer köprüleri ve kaleleri, coşkun akan dereleri ile
çok özel bir turizm beldesidir.
Rize resimleri
İLÇELERi:
Rize ilinin ilçeleri; Ardeşen, Çamlıheşin, Çayeli, Derepazarı, Fındıklı,
Güneysu, Hemşin, İkizdere, İyidere, Kalkandere ve Pazar'dır.
NASIL GİDİLİR?
Karayolu: Doğu Karadeniz şeridi üzerinde yer alan Rize; Trabzon-Samsun ile
batıya, Sarp Sınır Kapısı ile B.D.T. ülkelerine yine Hopa-Artvin ile güney
doğuya ve İran'a bağlanır.
Otogar Tel : (+90-464) 223 38 51
Denizyolu: Yaz mevsiminde İstanbul'dan yapılan feribot seferleri Rize'ye kadar
uzanmaktadır.
Liman Tel : (+90-464) 612 10 71
GEZİLECEK YERLERİ
Müzeler
Atatürk Evi Müzesi (Mehmet Mataracı Konağı): Atatürk’e ait bazı eşyalar yanında,
bölgeden çıkarılan etnografik eserlerin de sergilendiği Mehmet Mataracı
Konağı’nın (Atatürk Evi Müzesi) kuzeyinde geniş bir bahçesi vardır.
19. yüzyıl
sonları sivil mimarisi özelliklerini taşıyan yapı, iç sofalı planlı üç katlı bir
evdir.
İkinci katta, kuzeydoğudaki oda, Atatürk'ün kaldığı odadır.
Ulu Önder
Atatürk 17 Eylül 1924 yılında Rize'yi ziyaret ettiği sırada Mataracı Mehmet
Efendi’nin evinde misafir edilmiş ve bu odada kalmıştır.
Zemin katta Rize il merkez inden toplanan kitabeler ve mezar taşları, birinci
katta ise bazı ahşap oymalı mimari parçalar, dokuma araç gereçleri, etnografik
eserler sergilenmektedir.
İkinci katta ise Atatürk zamanından kalan eşyalar,
Atatürk'e ait giysiler, Kurtuluş Savaşı ve Atatürk'e ait fotoğraflar
bulunmaktadır.
Müze Tel : (+90-464) 213 04 29
Rize Müzesi (Sarı Ev): Sarı Ev olarak bilinen ve 19. yüzyıl sivil mimari örneği
olan yapı, 1998 yılında müze olarak açılmıştır.
Müzede etnografik eserler
sergilenmektedir.
Etnografya Müzesi
Adres: Müftü Mah. Kirazlık Sok. No:2 - Rize
Tel: (464) 213 04 29
Kaleler
Rize Kalesi: Rize kent merkez inin güneybatısında yer alan kale, iç kale ve aşağı
kaleden oluşmaktadır.
İlk yapım tarihi konusunda kesin bilgiler bulunmamaktadır.
İç kale M.S. 6. yüzyılda yeniden inşa edilmiş, 14. yüzyıl başlarında da
Cenevizliler tarafından aşağı surlar yapılmıştır.
Kale, Osmanlı döneminde
onarılarak kullanılmıştır.
Kısmen düzgün, kısmen moloz taşla yapılmış olan iç
kale surları 1,5 m. kalındığındadır ve yarım daire planlı beş kuleye sahiptir.
Zamanında iç kaleden kuzeydoğu ve kuzeybatıya uzanan ve denize ulaşan aşağı
kaleden günümüze batı surlarının bir bölümü ve bazı kuleler kalmıştır.
Zil Kalesi: Ortaçağın sonlarında yapıldığı tahmin edilen kale Çamlıhemşin
ilçesindedir.
Çam ormanları ile kaplı bir vadiye hâkim bir noktada bir kaya
kütlesinin üstüne moloz taşlardan inşa edilmiştir.
Duvarları 1,5-2 m.
kalınlıktadır.
Kalenin doğusu, güneyi ve kuzeyi doğal uçurum olup, yalnızca batı
ve kısmen kuzeyde yüksek surlar bulunmaktadır.
Kale-i Bala: Çamlıhemşin ilçesinin 40 km. güneyindedir.
150 m. yüksekliğinde bir
tepenin üstünde kurulu kalenin MÖ. 200 yıllarında yapıldığı sanılmaktadır.
Kız Kalesi Pazar ilçesinin batı girişinde denizin içerisine bir kaya üzerine
inşa edilmiş olup, Bizans döneminden (M.S. 8. yüzyıl) kalmadır.
Bu yapı,
günümüzde tek bir gözetleme kulesiyle ayakta durmaktadır.
Zeleki Kalesi Çayeli ilçesinin doğusunda yer alan kale, 12. yüzyılda Bizans
döneminde inşa edilmiştir.
Bu gün harap durumdadır.
Camiler
İslam Paşa Camii (Kurşunlu Cami): Rize kent merkez inde çarşı içindeki cami 16.
yüzyıl yapısıdır.
Kesme taştan dikdörtgen planlı olup, 24 pencereli bir kubbeye
sahiptir.
Gülbahar Camii: Rize kent merkez inde bulunan cami 16. yüzyılda Yavuz Sultan
Selim’in annesi Gülbahar Hatun tarafından yaptırılmıştır.
1952 yılında bir
onarım geçiren cami kare planlı olup, bir kubbeye ve tek şerefeli bir minareye
sahiptir.
Caferpaşa Camii: Çayeli ilçesinin girişinde yer alan cami, Rize Fatihi Cafer
Paşa tarafından 16. yüzyılda yaptırılmıştır.
Cami basit planlı ve çatısı
kiremitle örtülüdür.
Girişinde mermer kitabesi vardır.
Kaplıca ve İçmeceler
Ayder Kaplıcası ülkenin önemli kaplıcaları arasındadır.
Rize'ye 20 km.
mesafedeki Andon İçmecesi yöre halkı tarafından ilgi görmektedir.
İçmecenin suyu
renksiz, kokusuz ve berraktır.
Ayrıca, İkizdere-Şimşirli İçmecesi, Çayırlı Maden
Suyu çeşitli hastalıklara iyi geldiği bilinmektedir.
Şelaleler
Ağaran Şelalesi: Çayeli'ne 12 km., Rize merkez e ise 30 km. mesafede olan ve
Çayeli'nin içinden akan Şairler deresi üzerinde bulunan Şelale, gerçek bir
tabiat harikasıdır.
Yaylalar
Kaçkar sıradağlarının eteklerinde, Çamlıhemşin, Hemşin, ve İkizdere ilçelerinde
yoğun biçimde yer alan yaylalar, iyi korunmuş özgün mimarili evleriyle
bulutların ötesinde bir hayat sunar.
Bu yaylalardan Ayder, Aşağı-Yuları Kavron,
ve Anzer Yaylaları Turizm merkez i ilan edilmişlerdir.
Bu yaylalar özellikle yaz
aylarında yerli ve yabancı turistlerin uğrak yeri olur.
Ayder Yaylası, Çamlıhemşin-Aşağı ve Yukarı Kavran Yaylaları, İkizdere-Anzer
(Ballıköy) Yaylası Turizm merkez i, İkizdere-Çağırankaya Yaylası, Elevit Yaylası
diğer önemli yaylalardır.
Milli Parklar
Kaçkar Dağları Milli Parkı
Kuş Gözlem Alanı
Doğu Karadeniz Dağları
İl: Trabzon, Gümüşhane, Bayburt, Rize, Erzurum, Artvin
İlçeler: Önemli kuş alanları içinde 32 ilçe bulunmaktadır
Yüzölçümü: 1230000
Rakım: 0 - 3932 m
Koruma: kısmen
Başlıca Özellikleri: orman, dağ, göç geçidi
Kuş Türleri: Sakallı akbaba (20 çift), kızıl akbaba (20 çift), kara akbaba (10
çift), kaya kartalı (10 çift), huş tavuğu (tüm Türkiye popülasyonu bu önemli kuş
alanları içinde bulunur) ve ürkeklik popülasyonlarıyla önemli kuş alanları
statüsü kazanır.
1993 yılında yapılan bir araştırmada önemli kuş alanları
sınırları içinde kalan yedi bölge incelenmiş, bunların altısında toplam 134
erişkin erkek huş tavuğu tespit edilmiştir.
Araştırma yapılan alanın darlığı ve
uygun yaşam ortamlarının genişliği göz önünde bulundurulduğunda, önemli kuş
alanlarındaki toplam huş tavuğu popülasyonunun 1000 çifti aştığı varsayılabilir.
Ancak geçen yıllar içerisinde birçok önemli yeni göç vadisinin keşfedilmesi, bu
rakamların çok daha yüksek olabileceğini göstermektedir.
Doğu Karadeniz Dağları,
Türkiye'de Avrasya Yüksek Dağlık (Alpin) biyomunu temsil etmesi dolayısıyla
önemli kuş alanları statüsü kazanan tek alandır.
Sportif Etkinlikler
Rize, yaylaları ve sarp dağları ile doğa yürüyüşü ve dağcılığa, coşkun nehirleri
ile kano ve raftinge, 2400-3000 metre yükseklikte bulunan Buzulyalağı ve Moren
göllerinin bazıları balıkçılığa elverişli bir coğrafyaya sahiptir.
Kaçkar Dağlan hızlı akışlı akarsuların kaynağıdır.
Bunların en önemlisi
Çamlıhemşin' den Ardeşen' e doğru akıp denize dökülen Fırtına Deresi, Taşlıdere
ve İyiderelerdir.
Bu derelere kanoculuk için gerekli debi rejim miktarı
yeterlidir.
Bu akarsular dışında küçük büyük birçok dere mevcuttur.
Fırtına Deresi
Kaçkar Dağları (Dağcılık )
COĞRAFYA
Rize, güneyinde yer alan dağların sahilden itibaren yükselmeye başlaması ve
yüksek dağ eteklerinden doğarak Karadeniz'e akan akarsuların yoğunluğu nedeniyle
engebeli bir arazi yapısına sahiptir.
Sarp ve engebeli arazi yapısının ve
iklimin de etkisiyle ilin bitki örtüsünü ormanlar oluşturmaktadır.
Rize, yağışlı iklimi ve çok sayıdaki yer altı su kaynakları sayesinde Türkiye'de
akarsu yoğunluğu en fazla olan illerden biridir.
Rize'de yazlar serin, kışları
ılıman ve her mevsimi yağışlı bir iklim görülür.
TARİHÇESi
Rize adının, M.Ö. 7. yüzyılda başlayan kolonizasyon döneminde, yörede bol pirinç
yetiştirilmesinden ötürü kent yakınlarından geçen çaya verilen “Rhizios” veya
sonraki dönemlerde verilen “Rhizaion” dan geldiği söylenmektedir.
M.Ö. 2. bin başlarında tarım ve hayvancılıkla uğraşan kimi toplulukların
yaşadığı tahmin edilen Rize ve çevresinin yazılı tarih dönemi, M.Ö. 7. yüzyılda
Miletli denizcilerin yaptıkları seferlerle başlamaktadır.
Bu dönemde Miletliler
Doğu Karadeniz kıyılarında ticari yerleşimler kurmuşlardır.
Daha sonra Kimmer,
Med ve Pers akınlarına uğrayan yöreyi MÖ. 180’de Kral Pharnakes, M.Ö. 1.
yüzyılda da Partlar ele geçirmiş olup, yöre M.S. 10 yılında Roma egemenliğine
girmiştir.
M.S. 4. yüzyıldan başlayarak Sasani ve Bizans arasında sürekli el
değiştirmiş, 1071 Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türklerin eline geçmiş, ancak
Selçukluların batıya yönelmesiyle tekrar Bizans egemenliğine girmiştir.
Rize’nin
bir kısmı 1461’de diğer yöreleri de 1509’da Osmanlı topraklarına katılmıştır.
Rize, cumhuriyetin ilanından sonra, 1924 yılında il olmuştur.
NE YENİR?
Yörede lahana ve hamsinin özel bir yeri vardır.
Çünkü bütün yemek çeşitleri
bunlar etrafında yoğunlaşmıştır.
Belli başlı yemek çeşitleri; Ayran doğraması,
çılbır, çırıhta, çirmulis, fasulye tavalisi, hamsili pilav, hamsili ekmek, hamsi
kuşu, hamsi tavalisi, herse, hoşme, kabak felisi, kabak sütlisi lahana çorbası
(vurma lahana), minci, muhlama, ormanlı hamsi, paluze, papara pasmanika,
pekmezli kabak , sarma (lahana sarması)dır.
Orman üst zonunun üzerinde bulunan yaylalarda ve çayırlık alanda arıcılık
yapılmaktadır.
Kimyevi maddenin henüz ulaşamadığı çiçek çeşitliliğinin ve diğer
avantajların desteklediği üretim yörede "Anzer Balı" ile dünyaca ünlüdür.
NE ALINIR?
Hala el sanatı üretimlerinin sürdürüldüğü yörede ahşap ve el örgü ürünleri
alınabilir.
Hemşin çorabı, Rize bezi (feretiko) ünlü dokumalardır.
Çay sepeti,
üzüm sepeti, meyve sepeti, piknik sepeti gibi hasır örme eşyalar yörede bol
miktarda bulunmaktadır.
Şimşir kaşık türleri, İskemleler, kemençe ve maket taka
alınabilecek diğer ahşap ürünlerdir.
Yörenin ünlü Anzer balı unutulmamalıdır.
LİNKLER
Rize Valiliği http://www.rize.gov.tr
MEŞHUR YERLERİ
Yaylalara çıkmadan,
Ayder'de kaplıcaya gitmeden,
16. yüzyıl İslam Paşa Camii ile Ceneviz kalesinin kalıntılarını görmeden,
Yörede eski bir gelenek olan ve özellikle Ardeşen İlçesinde yapılan Atmaca
avcılığını izlemeden,
Anzer Balını tatmadan dönmeyin.
