MALATYA
GENEL BİLGİLER
Yüzölçümü : 12.313 km²
Nüfus : 702.055 (1990)
İl Trafik No : 44
Doğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Fırat Havzasında yer alan Malatya ili, coğrafi
konumu, tarihi kervan yollarının - ünlü Kral Yolu ve İpek Yolu üzerinde
bulunması ve sahip olduğu zengin su kaynakları nedeniyle, Neolitik Çağdan bu
yana yerleşimlere sahne olmuştur.
Malatya merkez için tıklayınız.
İLÇELERİ
Malatya ilinin ilçeleri; Akçadağ, Arapkir, Arguvan, Battalgazi, Darende,
Doğanşehir, Doğanyol, Hekimhan, Kale, Kuluncak, Pötürge,Yazıhan ve Yeşilyut'tur.
Akçadağ : İlçe sınırları içerisinde bulunan TİGEM'e bağlı Sultan Suyu Üretme
Çiftliğinde ülkemizin ünlü yarış atları yetiştirilmektedir.
Tarihi ve doğal
eserler açısından zengindir.
Levent Vadisi ilçenin en önemli turizm değerini
oluşturmaktadır.
Çeşitlibüyüklükte mağaraları olduğu vadide,Geç Hitit Dönemine
ait olduğu düşünülen kaya kabartmaları bulunmuştur.
Arapgir : Tarihi eser açısından oldukça zengindir; Ulu Cami, Cafer Paşa Cami,
Mirliva Ahmet Paşa Cami, Mola Eyüp Cami, Gümrükçü Osman Paşa Cami Hamamı ve
Çobanoğlu Konağı sayılabilecek tarihi eserlerden bazılarıdır.
Arguvan : Karahöyük Köyü, İsa Köyü ve Tarlacık Köyüne bağlı Horumhan
Mezrasındaki Morhamam Höyükler'in yanı sıra Kızık Köyünde de Kutsal Balıklı Park
bulunmaktadır.
Battalgazi : İlçede birçok cami,türbe bulunmaktadır.
Karakaya Baraj Gölünün
ilçenin çok yakınında olması turizm açısından önemli getiriler sağlamıştır.
Barajda su sporları ve balık avı yapılabildiği gibi gemiyle baraj gezisine
katılmak da mümkündür.
Darende : Tarihi ve turistik bakımdan oldukça zengin bir yapıya sahip olan
ilçede cami ve külliye gibi eserlerle Günpınar Şelalesi görülmeye değer
yerlerdir.
Mehmet Paşa Halk Kütüphanesi, Somuncubaba Kütüphanesi, Es Seyyid
Osman Hulusi Efendi Özel Kütüphanesi ve Balaban Şeyh Abdurrahman Erzincani
Kütüphanesinde nadide el yazması eserler vardır.
Ayrıca Tohma Çayı boyunca doğal
güzellikler ve mesire yerleri yer alır.
Doğanşehir : Tarihi ve mesire yerleri açısından zengindir.
merkez de tarihi sur
kalıntıları mevcuttur.
Sürgü Höyük yüzey kalıntılarının tarihi M.Ö. 2-4 bine
kadar inmektedir.
Erkenek vadisinde bulunan Şelale ile mesire yerleri ve Sürgü
kasabasında yer alan Pınarbaşı çok sayıda ziyaretçi çekmektedir.
Pütürge : Malatya'ya 74 km uzaklıktadır.
Uzuntaş Köyünde bulunan ve M.S. 450'de
yapıldığı belirtilen Peri-Eş (Dilbersen) Kalesi, doğu yakası ilçe hudutları
içinde yer alan Nemrut Dağı, Gerar Kalesi ve Battalgazi Ziyareti gibi görülmeye
değer tarihi yerler vardır.
Yazıhan : Malatya'ya 40 km uzaklıktadır.
Tarihi eser olarak Fethiye Köyündeki
Hasan Basri Cami, Fethiye Höyük, Ansur (Buzluk) Mağaraları,Hacı Höyük, İriağaç
Köyü Ünür Mezrası Kalesi sayılabilir.
NASIL GİDİLİR
Malatya hem kara hem de demir yolu ulaşımında güneyden kuzeye ve doğuya giden
yolların kavşak noktasında yer almaktadır.
Karayolu : Otobüs Terminali: İl merkez ine 5 km. uzaklıktadır.
Terminale minibüs,
belediye otobüsü ve taksiyle ulaşılabilir.
Otogar Tel : ( +90-422) 238 47 68
Demiryolu : Tren İstasyonu: Kent merkez ine 3 km uzaklıktadır.
Taksi, minibüs ve
belediye otobüsüyle ulaşılabilir.
Malatya-Ankara (Mavi Tren ve Express tren
seferi her gün) ve Malatya-Elazığ-Van demiryolu bağlantıları mevcuttur.
İstasyon Tel : (+90-422) 212 40 40
Havayolu : Sivil havaalanı olmadığı için kent merkez ine 30 km. mesafedeki Erhaç
askeri havaalanı kullanılmaktadır.
Havaalanına taksi ve THY servisi ile
ulaşılabilir.
Hava Limanı Tel : (+90-422) 322 34 34
GEZİLECEK YERLERİ
Nemrut Dağı
Doğu ve Batı Medeniyetlerinin, 2150 m. yükseklikte muhteşem bir piramitteki
kesişme noktası, Dünyanın sekizinci harikası Nemrut, Yüksekliği on metreyi bulan
büyüleyici heykelleri, metrelerce uzunluktaki kitabeleriyle, UNESCO Dünya Kültür
Mirasında yer almaktadır.
Nemrut Dağı, üzerinde barındırdığı dev heykellerin ve anıt mezarın yanı sıra,
dünyanın en muhteşem gündoğumu ve gün batışının seyredilebildiği yer olmasıyla
da ilgi çekmektedir.
Her yıl binlerce insan gündoğumu ve gün batışını seyretmek
için Nemrut Dağına gelmektedir.
UNESCO tarafından Dünya Kültür Mirası olarak ilan edilen Nemrut Dağı,
çevresindeki Kommagene Uygarlığı eserleri ile birlikte ülkenin önemli Milli
Parklarından biridir.
Nemrut Dağındaki dev heykeller ve tümülüs, Arsameia (Eski
Kale), Yeni Kale, Karakuş Tepesi ve Cendere Köprüsü Milli Park sınırları
içerisinde yer alıyor.
Tarihçe
İki bin yıldır güneşin doğuşunu ve batışını 2150 m. yükseklikte izleyen dev
heykellerin sırrının çözülmesi için Kommagene Uygarlığı'nın keşfine gitmek
gerekir.
Nemrut Dağı'nın Kraliyet Akademisi tarafından araştırma yapmak üzere bölgeye
gönderilen genç bilim adamı Otto Punchtein başkanlığındaki ekip, Nemrut Dağı'nın
tepesindeki tümülüs ve tümülüsün doğu ve batı yanlarında oluşturulmuş teraslar
üzerindeki devasa heykeller ve çeşitli kabartmalardan oluşan eserler üzerinde
çalışır.
Uzun çalışmalar sonunda Grekçe yazılı kitabeyi çözen Punchstein, bu
eserlerin Kommagene Uygarlığı'na ait olduğunu ve Kommagene Kralı I. Antiochos
tarafından yaptırıldığını keşfeder.
Antiochos'un ağzından yazılan kitabe, Nemrut
Dağı'nın sırrını ve Antiochos'un yasalarını içermektedir.
Kommagene Uygarlığının ortaya çıkmasını sağlayan kazılar, Nemrut Dağı'ndan başka
Arsameia, Samsat ve Fırat Havzasında gerçekleştirilmiştir.
Bölgede yapılan
kazılarda ortaya çıkartılan taşınabilir eserler müzelerde, geri kalanları da
Milli Park Alanı içerisinde korumaya alınmıştır.
Kommagene Krallığı
Yunanca "Genler Topluluğu" anlamına gelen Kommagene, ismiyle bağdaşırcasına,
Grek ve Pers uygarlıklarının inanç, kültür ve geleneklerinin bütünleştiği güçlü
bir krallıktır.
Toros Dağlarındaki çeşitli yolların birleştiği noktada bulunan
antik Kommagene Krallığı, Suriye'nin Kuzeyi, Hatay, Pınarbaşı, Kuzey Toroslar ve
doğuda Fırat Nehri'nin çevrelediği verimli topraklarda yer almıştır.
Tarıma ve
hayvancılığa elverişli ve ekonomik önemi yüksek sedir ağacı ormanlarını
barındıran Kommagene topraklarının, ilk çağlardan beri yerleşim alanı olarak
kullanıldığı civardaki mağara ve arkeolojik buluntulardan anlaşılmaktadır.
Antik dünyanın küçük ancak güçlü ülkesi Kommagene, baba tarafı Pers Krallarından
"Krallar Kralı olarak anılan Darius'a ile, anne tarafı Makedonya Hükümdarı Büyük
İskender ile akraba olan bir prensin oğlu Mithradates Kallinikos tarafından,
İ.Ö. 109 yılında bağımsız bir krallık olarak kurulmuştur.
Farklı topluluklardan
meydana gelen ve ayrı inanç ve kültürlere sahip Kommageneliler arasındaki
birliği sağlamak konusunda büyük başarı sağlayan Mithradates Kallinikos,
tanrılarla olan bağını kuvvetlendireceği ve böylece ulusunu barış içerisinde
yaşatacağı inancıyla ülkesinin çeşitli yerlerinde tapınaklar yaptırmıştır.
İklim
Kahta ilçe sınırlarındaki Nemrut Dağında karasal iklim özellikleri
görülmektedir.
İlçe sınırlarındaki Atatürk Baraj gölü nedeniyle, iklim yapısı
önemli bir ölçüde değişikliğe uğrayarak Akdeniz iklimi ile benzerlik göstermeye
başlamıştır.
Ancak yaz ortasında bile, Nemrut Dağında gün doğumu oldukça soğuk
olur.
Müzeler
Malatya Müzesi
Adres: Dernek Mah. Kanal Boyu - Malatya
Tel: (422) 321 30 06
Kaleler
Eski Malatya Kalesi: Eski Malatya'da olup geniş bir alanı kaplar.
Yapımına Roma
İmparatoru I. Titus zamanında başlanmıştır.
Daha sonra Bizans İmparatoru
Justinianus (522-565) zamanında son halini almıştır.
Eski Arapgir Kalesi: Sert kayalar üzerine inşa edilmiş kalenin temel kısımları
blok taştan diğer kısımları ise kesme taştan yapılmıştır.
Anadolu Selçuklular
Dönemi eseridir.
Doğanşehir Kalesi: Doğanşehir ilçesinde yeralan kale beşgen bir yapıya sahiptir.
Romalılar Devri'nde yapılmıştır.
Camiler ve Türbeler
Malatya'nın önemli camileri Ulu Cami, Arapkir Ulu Cami, Yeni Camii,Yusuf Ziya
Camii, Çarşı Camii, Melik Sunullah Camii(Battalgazi), Somuncu Baba
Camii(Darande), Molla Eyüp Mescidi(Arapkir)'dir.
Önemli kümbetler Emir Ömer Türbesi, Sıddı Zeynep Kümbeti(Battalgazi) ve Kanlı
Kümbeti(Battalgazi)'dir.
Hanlar
Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı: Eski Malatya'da dikdörtgen alan üzerine inşa
edilmiştir.
1632 tarihinde IV. Murat'ın silahtarı Bosnalı Mustafa Paşa
yaptırmıştır.
Taşhan: Hekimhan ilçesinde Malatya Sivas karayolu üzerinde, Eski Darende'dedir.
Selçuklu Sultan Hanlarının geleneklerini devam ettiren bir yapıdır.
Bedesten: Eski Darende ilçesinde yer alan dikdörtgen bir yapıdır.
Mesire Yerleri
Malatya'yı çevreleyen bölge ziyaret edilebilecek bir çok yer sunar.
Sultansuyu'nda, sadece safkan Arap atları yetiştirilmez, ayrıca bu büyüleyici
yer yakınında Sultansuyu Barajı'nın oluşturduğu göl kenarında insanların piknik
yapmasına fırsat tanır.
Karakaya Barajı'nın oluşturduğu göl şehirden 15 km.
uzaktadır ve yaz ayları yerel halkın gözde piknik mekanıdır.
Bu gölde balık
avına izin verilmektedir.
Darende'nin 10 kilometre batısındaki Günpınar Şelalesi
insanların doğal güzelliğin zevkini çıkarıp, piknik yapacağı ve dinleneceği bir
yerdir.
Şehre yakın diğer dinlenme alanları Gündüzbey Pınarbaşı, Orduzu Pınarbaşı,
Yeşilyurt ve Konak kasabasındaki Horata Suyu'dur.
Bunlar arasında Yeşilyurt ve
Gündüzbey kirazıyla ünlüdür.
Kiraz hasat mevsiminde (Haziran ayı), Yeşilyurt'ta
Kiraz Festivali düzenlenir.
Arguvan ilçesinin Kızık köyü tabiat güzelliği ile huzur vermekte, köyün koruma
havuzunda bulunan balıklar ise ziyaretçileri hayrete düşürmektedir.
Burada
bulunan bir su kaynağı ve kaynaktaki balıklar kutsal kabul edilir.
Bu nedenle
balıkların yenmesine izin verilmez. Yerel halk bu balıkları 'bulaşıkçı' olarak
nitelendirmektedir.
Çünkü balıklar köylülerin suya bıraktığı kirli kapları
temizlemektedirler.
Sportif Etkinlikler
Doğa Yürüyüşü: Nemrut Dağı, Sultan Suyu Vadisi, Levent Vadisi ve Pötürge ilçesi
yaylaları doğa yürüyüşü sevenler için ideal yerlerdir.
Cirit: Ata sporu cirit, Malatya festivallerinin vazgeçilmez faaliyetlerindendir.
Malatya'da özel olarak yetişen atlar eşliğinde yapılan bu spor, yerli ve yabancı
turistlerde büyük ilgi uyandırmaktadır.
Olta Balıkçılığı: Balık avlamayı zevk haline getiren balık severler için
Karakaya Baraj Gölü, Sultansuyu Baraj Gölü ve Sürgü Baraj Göllerinde olta
balıkçılığı oldukça yaygındır.
Çevrede bulunan dinlenme mekanları da
ziyaretçilere uygun ortamlar sunmaktadır.
Yamaç Paraşütü: İnönü Üniversitesi Havacılık kolu Yamaç Paraşütü eğitim ve
atlama kursu düzenlenmektedir.
COĞRAFYA
Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Havzasında yer alan Malatya İç Anadolu,
Akdeniz, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerine doğal geçişi sağlayan yol
güzergahındadır.
Malatya genel olarak yüksek plato ve dağlardan oluşan bir arazi
yapısına sahiptir.
İlin güney bölümü meşe ağaçlarından oluşan korular ve baltalıklarla, kuzeyi ise
bozuk nitelikli yapraklı ormanlarla kaplıdır.
Nehir ve çay kenarlarında kavaklık
ve söğütlükler bulunur.
İl merkez i ve ilçelere bağlı köylerde, kayısı başta
olmak üzere geniş meyvelikler yer alır.
İklimi karasaldır; yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve çoğu kez kar
yağışlıdır.
Ancak son yıllarda yapılan Karakaya ve diğer baraj göllerinin
etkisiyle, iklim yumuşayarak zaman zaman Akdeniz iklimi özelliklerini
göstermektedir.
En çok yağış, ilkbahar ve sonbahar aylarında görülmektedir.
TARİHÇESi
Yapılan araştırmalar ve arkeolojik kazılar sonucunda, tarihi geçmişi Paleolitik
Çağa kadar uzanan Malatya ilinde, M.Ö. 7000 yıllarında iskanın başladığı
anlaşılmıştır.
Yöre, daha sonra Hitit, Asur, Urartu, Pers, Roma, Bizans, Arap,
Selçuklu ve Osmanlı egemenliklerini yaşamıştır.
NE YENİR
Lezzetli bir mutfağa sahip olan Malatya mutfağında etin ve bulgurun önemli bir
yeri vardır.
Çoğunlukla bulgur ve diğer malzemelerin karışımıyla yapılan 70 tür
'köfte' bulunmaktadır.
Bulgur, fasulye yaprağı, kiraz, ayva, üzüm ve dut yaprağı
ile yapılan sarmalarda da kullanılır.
Ayrıca kebaplardan, tatlılara kadar birçok yerde kullanılan kayısı ve
ürünlerinin, damak lezzetinde önemli bir yeri vardır.
Yerel mutfağın gözde
yemeklerinden kağıt kebabı ve içli köftenin ise tadına doyum olmaz. Tanımlamanın
yetersiz kalacağına inandığımız birbirinden lezzetli ve çeşitli kayısı
tatlılarını ise Malatya'yı ziyaretinizde mutlaka tatmalısınız.
NE ALINIR?
Sofra bezi, perde, yazma gibi ahşap kalıplarla ve baskı tekniği ile süslenmiş
dokumalar; halılar, canlı ve renkli olan kilimler, cicim; dövme, çekme germe
gibi yöntemlerle yapılan bakır mutfak eşyaları; ahşaptan yapılan ve "güm güm"
denen yayıklar çıkrıklar, kaşıklar Malatya'dan alınabilecek özgün hediyelik
eşyalardır.
Kuru kayısının yanında, kayısının çeşitli türlerinden yapılmış dondurulmuş
kayısı, kayısı konservesi, jöle, reçel, marmelat ve kreması, yeşil kayısı
turşusu ve pestilinin de yapılacak alışverişlerde alınması tavsiye edilir.
Malatya kent merkez indeki Kapalı Çarşı, Bakırcılar Çarşısı, Kuru Kayısı Pazarı,
Atatürk ve İnönü Caddeleri ile Milli Egemenlik Caddesi alışveriş merkez leridir.
LİNKLER
Malatya Valiliği http://www.malatya.gov.tr/
Malatya Belediyesi http://www.malatya-bld.gov.tr/
Malatya İnönü Üniversitesi http://www.inonu.edu.tr/
Malatya Spor http://www.malatyaspor.
org.tr/
MEŞHUR YERLERİ
Eski Malatya, Aslantepe ve Arkeoloji Müzesini gezmeden,
Sultansuyu ve Nemrut Dağını görmeden,
merkez de iyi bir lokantada kağıt kebabı yemeden ,
Analı-kızlı içli köfte ve tereyağlı kayısı tatlısı ya da balık köfte yemeden,
Kayısı ve yan ürünlerinin satıldığı Şire Pazarında alış-veriş yapmadan dönmeyin.
