BAYBURT
GENEL BİLGİLER
Yüzölçümü: 3.652 km²
Nüfus: 107.330 (1990)
İl Trafik No: 69
Bayburt Doğu Anadolu'yu Karadeniz'e bağlayan Erzurum-Trabzon tarihi İpek Yolu
üzerindedir.
Marco Polo ve Türk seyyah Evliya Çelebi bu yoldan geçmişlerdir.
Çoruh nehrinin kıyısında bulunan şehrin tarihi M.Ö. 3000'lere kadar uzanır.
Bayburt merkez için tıklayınız.
İLÇELER
Bayburt ilinin ilçeleri Aydıntepe ve Demirözü 'dür.
Aydıntepe: Bayburt il merkez inin 24 km. kuzey batısında kendi adı ile anılan
ovanın kuzeyindedir.
Türk İslam döneminden kalma en önemli eserler, Gümüşdamla
köyünde bulunan tarihi kemer köprü ve ilçe merkez inde bulunan medrese
kalıntıları ve merkez camidir.
Demirözü: Tarihi savaşın yapıldığı Otlukbeli tepesi bu ilçededir.
Demirözü
merkez inde klasik dönemden kaldığı sanılan yapı kalıntıları, ilçeye bağlı
Bayrampaşa köyü civarındaki (Evcikler) Tepesi Höyüğü ve Gökçedere kasabasında
(Pulur) Höyüğü ilk tunç çağına ait çanak çömlek bulunması ile önem
kazanmaktadır.
NASIL GİDİLİR
Karayolu: Karadeniz Bölgesini Doğu Anadolu’ya bağlayan Çin-Trabzon Tarihi İpek
yolu güzergahı üzerinde olan Bayburt İlinin ulaşımı kara yolu ile yapılmaktadır.
Otogar Tel: (+90 - 458) 211 28 60
Havayolu: Erzurum Uluslararası Hava limanına 60 dak.,Trabzon Uluslararası
Havalimanına120 dak. mesafededir.
GEZİLECEK YERLERİ
Müzeler ve Örenyerleri
Aydıntepe Yeraltı Şehri
Bayburt’un kuzeybatısında dağlık yöredeki bucak merkez i Aydıntepe’de yer alan
kent, tüf içerisinde, yüzeyden 2-2.5 m derinde başka yapı malzemesi kullanmadan
ana kayaya oyulmuş galeriler, tonozlu odalar ve bu odaların açıldığı daha geniş
mekanlardan oluşmaktadır.
Yaklaşık 2 ile 2.5 m yüksekliğinde tonoz örtülü
galeriler yer yer her iki yana genişlemektedir.
Kareye yakın planlı odalar bu
mekana açılmaktadır, ayrıca gözetleme mekanlarının oluşturduğu havalandırma
amaçlı konik biçimdeki deliklerin, galeri odalarını aydınlatmak için de
kullanıldığı gözlenmektedir.
Günümüzde kazı çalışmaları devam edilen kent
hakkında şu an ileri sürülen iki görüş mevcuttur.
Bunlardan birincisi kentin bölgede daha önce sözü edilen Halde Şehrine ait
olduğu ve eski ismi Hart (Aydıntepe) olan ilçenin isminin de “Halt”tan geldiği
görüşüdür.
Diğer görüş ise; Hart’ta bu yeraltı kentinden başka Geç Roma-Erken
Bizans devirleri arasında yer alan bir mezarın ortaya çıkarılması dolayısıyla,
Hıristiyanlığın henüz yerleşmediği bir devirde bu bölgenin bir sığınak teşkil
ettiği, Romalılar tarafından kovulan ilk Hıristiyanların bu bölgeye geldikleri
ve sığındıkları, yeraltı kentinin de bu Erken Hıristiyanlık dönemine ait
olabileceğini iddia etmektedir.
Çiftetaş-II Tepesi
Çiftetaş köyünde bulunan tepe doğal varlık olarak tespit edilmiş 1993-1995
yıllarında kazı çalışmaları yapılmış buluntular Erzurum Arkeoloji Müzesi Bayburt
bölümünde
Kaleler
Bayburt Kalesi
Kent merkez inin kuzeyinde yer alan kalenin yapımıyla ilgili bilgiler kesin
değildir.
Yerel prens ve krallıkların savaşımlarında önemli bir rol oynayan
kalenin M.S. 58’de yapıldığı tahmin edilmektedir.
Roma, Bizans, Arap ve Komnenos
egemenliklerinde kalan yapı, pek çok kez onarılmıştır.
Bizans tarihçisi
Prokopius, Bayburt ve Aeron kalelerinin Bizans İmparatoru Iustinianus döneminde
yaptırıldığını bildirmektedir.
Kalede Saltuklular döneminde başlatılan ve
Erzurum Meliki Tuğrul Şah tarafından tamamlanan (1200-1230) onarım çalışmaları
ile ilgili yazıtlar bulunmaktadır.
Sağlam kalan Selçuklu ve Osmanlı yazıtlarıyla, dönemini aydınlatan önemli
yapılardan biri olan Bayburt Kalesi ve çevresinin bir düzenleme projesi yapılmış
ve uygulama aşamasına gelinmiştir.
Restorasyon çalışmaları ise halen devam
etmektedir.
Saruhan Kalesi
İl merkez ine yaklaşık 40 km. mesafedeki Saruhan köyünde bulunan kalenin,
Gümüşhane ve Bayburt bölgesine savunma ve gözetleme amaçlı yapılan 70 kaleden
biri olduğu sanılmaktadır.
Kale bir tepeye inşa edilmiş olup, duvarları günümüze
kadar fazla hasar görmeden ulaşabilmiş, ancak zaman içinde özgün niteliğini
yitirmiştir.
Cami ve Türbeler
Ulu Cami
Bayburt kent merkez inde bulunan cami Selçuklu yapısıdır.
İç mekanda bulunan beş
yazıtta, yapımı ile ilgili bilgi verilmektedir.
Dikdörtgen biçimindeki ana
mekan, mihrap yönüne dikey sekiz kalın payeyi bağlayan geniş kemerlerle üç nefe
bölünmüştür.
Bu plan tipi, Selçuklulardan sonra Beylikler döneminde de
uygulanmıştır.
Orta nef kubbeli bir mekanla son bulmaktadır.
Dıştan düz toprak
damlı olan cami pek çok onarım görmüşse de ana planını koruyabilmiştir.
Pulur (Ferahşad Bey) Camii ve Medresesi
Demirözü ilçesi sınırları içinde yer alan Gökçedere beldesi merkez indedir.
16.
yüzyılda inşa edilmiş Ferahşad Bey yapılar topluluğunun cami, medrese, han,
hamam, imaret ve konuk evinden oluştuğu bilinmektedir.
Bunlardan han, imaret ve
konuk evinden hiçbir iz kalmamıştır.
Medresede 18. yüzyıl sonlarında Akkoyunlu Süleyman Bey tarafından yenilenme
çalışmalarının yaptırıldığı sanılmaktadır.
“L” biçimindeki yapı, beş bölümlüdür.
Tüm bölümlerin kapıları avluya açılmaktadır.
Avluya açılan kapı ve pencere
kemerleri Farsça yazılıdır.
Odalarda nişlerle süslenmiş ocaklar ilginç bir
görünüm sergilemektedir.
Kutluğ Bey Camii
merkez ilçeye bağlı, Bayburt-Köse yolu üzerinde ve il merkez ine yaklaşık 30 km.
mesafede bulunan Çayıryolu köyündedir.
14. yüzyılın ikinci yarısında Fahreddin
Kutluğ Bey tarafından yaptırılmıştır.
Kapı üzerindeki yazıttan 1550’de onarım
gördüğü anlaşılmaktadır.
Yapı açık bir avludan geçilen toprak damlı, son cemaat
yeri ve dört kalın ağaç direkle mihrap yönüne koşut üç nefe ayrılan ana mekandan
oluşmaktadır.
Yalın bir görünüşe karşılık, içte ahşap gerecin değişik biçimlerde
değerlendirildiği gözlemlenmektedir.
Y. Hınzevrek Camii
Demirözü ilçe merkez inin hemen kuzeyinde bulunan Çatalçeşme köyündedir.
Yapım
tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte Akkoyunlular döneminde yapıldığı
tahmin edilmektedir.
Son cemaat yeri eğimli bir çatıyla örtülü olan caminin
minare kaidesi kesme taştan, silindirik gövdesi ise tuğladan yapılmıştır.
Kare
planlı ana mekanı örten kubbe yıkılmış,ü yerine dört ahşap ayağa oturan, ortası
kırlangıç kubbeli bir ahşap örtü yapılmıştır.
Nişleri mukarnas süslemeli olan
mihrabın kemeri bitkisel ve geometrik motiflerle bezenmiştir.
Zahid Efendi Camii
İl merkez inde bulunan cami, Osmanlı döneminde (1514-1515) Zahid Efendi
tarafından yaptırılmıştır.
Klasik Osmanlı mimarisi tarzında inşa edilen yapı
birkaç kez onarım görmüş, ancak aslına uygun olarak yapılmayan bu onarımlar
sonrasında özgünlüğünü yitirmiştir.
Çatısı saç kaplama malzemesiyle kaplanmış
olan cami günümüzde ibadete açıktır.
Şehit Osman Türbeleri
Bu türbelerin, Saltukoğulları komutanlarından Mengücük Gazi’nin erkek kardeşi
Osman Gazi ve kız kardeşine ait olduğu bilinmektedir.
Bayburt merkez inin batı
yanını kapayan 1682 m. rakımlı tepe üzerinde yapılmışlardır.
Türbelerin yanında
bulunan mezar taşlarının 600-700 senelik oldukları sanılmaktadır.
Kutluğ Bey (Sünür) Türbesi
merkez ilçeye bağlı, Bayburt-Köse yolu üzerinde ve il merkez ine yaklaşık 30 km.
mesafede yer alan Çayıryolu köyünde bulunan türbe Kutluğ Bey Camii’nin 30 m.
doğusunda, mezarlığın içinde bulunmaktadır.
Yazıtında, Tur Ali Bey oğlu Kutluğ
Bey’in adı okunmaktadır.
Kutluğ Bey’in 1389’da öldüğü düşünülerek türbenin 14.
yüzyılın sonlarında inşa edildiği tahmin edilmektedir.
Kesme taştan, sekiz
köşeli olarak inşa edilen yapının kubbesi yıkılmıştır.
Duvarlarda, içten kemerli
nişlerle devinim sağlanmıştır.
Yarım daire biçimli mihrap, yuvarlak kemerlidir.
Kubbenin çinilerle süslü olduğu camiyle türbe arasında revaklı medrese
odalarının bulunduğu bilinmekle birlikte, bunlardan günümüze bir iz kalmamıştır.
Türbenin büyük kısmı yıkılmış, sadece duvarları ayakta kalabilmiştir.
Halk
arasında Tur Ali Bey Türbesi olarak da bilinmektedir.
Abdulvahab Gazi Türbesi
merkez ilçeye bağlı ve Bayburt-Gümüşhane yolunun yaklaşık 35. km’sinde yeralan
Erenli köyünün hemen altındadır.
7. yüzyılda yaşayan ve kahraman olarak tarih
kitaplarına geçen, halk arasında saygın kişiliği olan Abdulvahab Gazi’ye aittir.
Günümüzde ayakta olup, ziyarete açıktır.
Hanlar ve Hamamlar
Bent Hamamı
Çoruh Nehri kıyısında, Bayburt Kalesi’nin güneydoğu eteğinde bulunan hamam, 16.
yüzyılda Akkoyunlu Hacı Ferahşad Bey tarafından yaptırılmıştır.
Dış kısmı
çeşitli kereler onarım gören yapının iç kısmı halen özgünlüğünü korumaktadır.
Klasik dört eyvanlı hamam planı ile yapılmış olan hamamın soyunmalık bölümü dört
sütuna oturan ortası aydınlık fenerli kubbeyle örtülüdür.
Ilıklık bölümü ise
uzun bir beşik tonozdan oluşmaktadır.
Halvet bölümündeyse, ortada bir kubbe,
dört yönde sivri beşik tonozlu eyvanlar, köşelerde kubbeli halvet odaları yer
almaktadır.
merkez i kubbeye pandantiflerle, köşe kubbelerine Türk üçgenleriyle
geçiş sağlanmıştır.
Yapı günümüzde de hamam olarak kullanılmaktadır.
Paşaoğulları (Kondolotlar) Hamamı
Bayburt kent merkez inde bulunan ve birkaç kez onarılan hamamın yapım tarihi ile
ilgili bilgiler kesin değildir.
Sıcaklık bölümü, klasik haç biçimli dört eyvanlı
hamamlar planındadır.
Kubbeye geçiş pandantiflerle sağlanmıştır.
Köşe odaları
kubbeli tonozla, ılıklık beşik tonozla örtülüdür.
Meydan (Çarşı) Hamamı
Bayburt kent merkez inde bulunmaktadır.
Kadı Mahmud Çelebi Vakfı olarak
bilinmektedir.
merkez planlı, yıldız biçimli 6 eyvanlı sıcaklık bölümü dışında
özgünlüğünü yitirmiştir.
Hamam günümüzde de kullanılmaktadır.
Hanlar
Taşhan
İl merkez inde bulunan Ulu Cami'nin yakınında, çarşı içindedir.
Yangından sonra
yazıtları yok olduğundan, ne zaman yaptırıldığı bilinmemektedir.
Birbirinden
ayrı üç bölümden oluşan hanın ana mekanı kare planlıdır.
Orta payeden dört yöne
uzanan sivri kemerlerle dört bölüme ayrılmış, her bölüm kubbelerle örtülmüştür.
Ana mekanın batısındaki, dar dikdörtgen biçimli ikinci bölüm art arda dizilen
kubbe ve tonozlarla örtülüdür.
Mağaralar
Helva Köyü Buz Mağarası
Masat Vadisi’nin güneyinde Helva köyünde yer almaktadır.
İl merkez ine 33 km.
mesafede bulunan mağaranın içinde buzdan oluşmuş sarkıt ve dikitler
görülebilmektedir.
Köy halkı tarafından değişik zamanlarda soğuk hava deposu
olarak kullanılmış olan mağara, buz oluşumlarının değişik şekillerini yansıtması
bakımdan dikkat çekicidir.
Çımağıl Mağarası
İl merkez ine yaklaşık 35 km. uzaklıktaki Aşağı Çımağıl köyünün Taşındibi
Mahallesi’nde yer alan mağaraya Taşındibi Mahallesi’nden sonra yaya olarak
yaklaşık bir saatlik bir yolculuk sonrasında ulaşılabilmektedir.
Ancak 884 m.
uzunluğundaki bölümü incelenebilen Çımağıl Mağarası 11 bölümden oluşmakta ve
tavan yüksekliği yer yer 30 m’yi bulmaktadır.
Mağarada küçük su birikintileri
bulunmakta, sarkıt dikitleri ve doğal yapısıyla gerçekten görülmeye değer
manzaralar oluşturmaktadır.
Yaylalar
Bayburt Yaylaları Kop Dağı Turizm merkez i-Kop Dağı Yaylası, Sultan Murat Yaylası
Sportif Aktiviteler
Avcılık
İlde avcılık gelişmiş olup, bu yönde bir avcılık ve atıcılık kulübü
bulunmaktadır.
Kara av hayvanları avcılığı olarak özellikle kış mevsimi oldukça
uygundur.
Trekking İli kuşatan Kemer, Soğanlı, Haldizen, Kırklar, Köse, Coşan, Kop,
Otlukbeli, Divanyolu, Sarıçiçek dağları 2000-3000 metrenin üzerinde dağlar olup,
bu alanlar atlı, dağ ve doğa yürüyüşüne elverişlidir.
Olta Balıkçılığı
Çoruh Nehri ve kolları, tatlı su ürünleri balıkçılığına oldukça elverişli
imkânlar sunmaktadır.
Masat, Kopuz, Beşpınar, Ozansu, Yoncalı, Yazyurdu,
Kılıçkaya ve Çatıksu dereleri alabalık yönünden; Oruçbeyli, Sakızlı, Saraycık,
Danişmend, Eymür, Gökçedere gölleri ise sazan balığı yönünden zengindir.
Akarsu Turizmi, Kano ve Rafting
Bir kolu Mescit dağlarından, diğer bir kol da Otlukbeli dağlarından çıkarak iki
kol halinde ilin sınırları içerisinde Dikmetaş köyü altında birleşen Çoruh nehri
debi bakımından ülkemizin en önemli akarsularından biri olup, bu özelliği
nedeniyle su sporlarına çok elverişlidir.
Dikmetaş köyünden başlayarak Çoruh
nehrinin il sınırlarını terk ettiği Aslandede köyüne kadar olan kısmında su
sporlarından kano ve rafting yapılmaktadır.
Kayak
Kop Dağı "Turizm merkez i" ilan edilmiş ve bu merkez üzerinde "Kop Dağı Kayak ve
Kış Sporları merkez i "planlama çalışmaları Turizm Bakanlığınca yapılarak
bitirilmiştir.
Kuş Gözlem Alanı
Doğu Karadeniz Dağları
Diğer Tarihi Yerler
Sırakayalar Şelaleleri
merkez e bağlı Sırakayalar köyünde biri köyün girişinde,diğeri köyün içinde olmak
üzere iki tanedir.
Şelalelerin çevresi bölge halkınca yaz aylarında mesire ve
piknik alanı olarak kullanılmaktadır.
Sahip olduğu eşsiz olağan güzelliklerin
içerisinde şelalelerin yeri ve önemi oldukça fazladır.
Korgan Köprüsü
Bayburt-Gümüşhane yolunun yaklaşık 25. km’sinde ve merkez ilçeye bağlı Akşar
beldesinde bulunan yapı, iki gözlü ve sivri kemerlidir.
Kesme taştan kemerler,
korkuluk taşları ve kemer arası taşlar sağlam durumdadır.
Klasik Osmanlı dönemi
köprülerinden olup, günümüzde de kullanılmaktadır.
Saat Kulesi
Saat Kulesi, Bayburt kent merkez inde valilik konağının yakınında olup, 1924 yılı
Cumhuriyet Bayramı’nda açılmıştır.
Bayburt taşından, yine Bayburtlu ustalar
tarafından yapılan saat kulesi, Çorum Saat Kulesi’nin bir benzeridir.
Kuleye
takılan 4 adet saat ve makine aksamı Almanya’dan getirilmiştir.
Kulenin zeminden
yüksekliği 21 m. olup, şerefesine 41 basamaklı bir merdiven yoluyla
çıkılmaktadır.
Kop Şehitleri
Abidesi Bayburt-Erzurum yolunun yaklaşık 40. km’sinde, karayolunun hemen
kenarında yer almaktadır.
Kop Şehitleri Abidesi, 1916 yılında Kop Geçidi’nde ve
Çoruh Havzası’nda düşmana direnen ve bu direnişte şehit olan askerlerin anısına
1963 yılında Kop Dağı’nın zirvesine yapılmıştır.
Abide yapımında, genelde kesme
taş ve yer yer beton ile mermer kullanılmıştır.
COĞRAFYA
Doğu ve güneydoğusunda Erzurum, batısında Gümüşhane, kuzeyinde Trabzon ve Rize,
güneyinde Erzincan illeri ile çevrili Bayburt, Anadolu'nun kuzeydoğusunda Çoruh
Nehri kenarında ve denizden 1550 m. yükseklikte kurulmuştur.
Bayburt'ta Doğu Karadeniz iklimi ile Doğu Anadolu iklimi arasında, karasal
özellikleri ağır basan bir geçiş iklimi hüküm sürmektedir.
Bu nedenle yazları
sıcak ve kurak kışları soğuk ve yağışlı geçmektedir.
TARİHÇESi
Bayburt'un tarihi M.Ö. 3000'li yıllara kadar uzanmaktadır.
Şehir, Azziler
tarafından kurulmuştur.
Bayburt, Med, Pers, Roma, Bizans, Emevi, Saltuklu,
Danışmend, Selçuklu, Akkoyunlu, Safevi ve Osmanlıların egemenliğinde kalmıştır.
Cumhuriyetin ilanından sonra Erzurum'a, 1927 yılında Gümüşhane'ye bağlı il
olmuştur.
NE YENİR
Bayburt yöresel yemeklerinde görülen genel özellik, un ve una bağlı yemeklerle,
etli yemeklerin sebze ve zeytinyağlı yemeklerden çeşit olarak daha fazla
oluşudur.
Yörenin yemeklerinin bazıları; tel helvası, tatlı çorba, galaçoş, ekşi
lahana, lor dolması, yalancı dolmadır.
Bayburt'tan Yemek Tarifleri
Galacoş
Malzemeler :
250 gr Yeşil mercimek
500 gr kıyma
200gr tereyağı
1 Adet Büyük Boy soğan
2 kaşık salça
3 su bardağı süzme yoğurt veya kurut
2 adet pide veya ev ekmeği
Yapılışı :
Mercimekleri 2,5 su bardağı suda hafif diri kalacak şekilde haşlayarak
süzülür.
Bir kenarda bekletilir.
Soğanlar küçük küçük kıyılır.
Yağda
kavrulur.
Kıyma ilave edilerek 5 dakika süreile karıştırarak kavrulur.
Mercimek
salça ilave edilir.
Tuz ve karabiberde ilave edilerek lezzetlendirilir.
Servis
tabağına pideler doğranır.
Kıymlı karışım ekmeklerin üzerine dengeli bir şekilde
yayılır.
Ezilmiş süzme yoğurt üzerine dökülür.
Yağ kızdırılarak yemeğin üzerine
gezdirilir.
Servis yapılır.
NE ALINIR
Bayburt'ta bakır işlemeciliği, kilim ve ehram dokumacılığı önemlidir.
Özellikle
üretilen kilim motifleri Bayburt'a ait ve orijinaldir.
Ayrıca, ehram dokumaclığı
da yöreye özgü bir dokumadır.
Ehramdan yapılan yelek, masa örtüsü, yatak örtüsü,
seccade, perde ve kravat gibi eşyalar ilgi çekicidir.
LİNKLER
Bayburt Valiliği http://www.bayburt.gov.tr/
MEŞHUR YERLERİ
20 Mayıs-5 Haziran tarihlerinde Bayburt'u ziyaret etmiş iseniz Kırkpınar Köyünde
doktor yılanları görmeden,
Temmuz ayının üçüncü haftasında ile gelmiş iseniz "Dede Korkut Kültür-Sanat
Şöleni'ne" katılmadan,
Vilayet Ormanını gezmeden,
Kefenli Kebap, Gındırlama Köftesi yemeden,
....Dönmeyin.
