ARTVİN
GENEL BİLGİLER
Yüzölçümü: 7.436 km²
Nüfus: 212.833 (1990)
İl Trafik No: 08
Artvin, ili ikiye bölen Çoruh nehri, dik yamaçlı uzun vadileri, 3900 metreye
kadar yükselen birbiri ardına sıralanmış yüksek dağları, balta girmemiş doğal
ormanları, yüksek dağların doruklarında Krater gölleri, Karagülleri, yeşil
yaylaları, fauna ve flora zenginliği,
tarihi kilise, kale ve kemer köprüleri, geleneksel mimarisi ve festivalleri ile
çeşitli turizm değerlerini içinde barındıran otantik bir turizm beldesidir.
Kaçkar ve Karçal dağlarında yapılan dağ tırmanışları, bölgenin değişik
yörelerinde doğal güzellikler içinde bulunan trekking parkurlarında yapılan doğa
yürüyüşleri, Çoruh Nehri ve Barhal çayında yapılmakta olan rafting, katamaran ve
kano gibi akarsu sporları Artvin'in turizm çeşitliliğini zenginleştirmektedir.
4
ncü Dünya Akarsu Sporları Şampiyonası 1993 yılında Çoruh nehrinde yapılmıştır.
Artvin resimleri
iLÇELERi:
Artvin (merkez ), Ardanuç, Arhavi, Borçka, Hopa, Murgul, Şavşat, Yusufeli.
NASIL GİDİLİR?
Karayolu : Artvin'e karayolu ile Türkiye'nin her yerinden ulaşım mümkündür.
Otogar Tel : +90 (466) 5114949
Liman Tel : (+90-466) 351 40 67
İl merkez i ve İlçelerinde bulunan Otobüs İşletmelerinin telefon numaraları;
Firma: Metro Turizm
Artvin merkez : 0(466) 212 79 36
Yusufeli: 811 22 81
Şavşat: 517 25 95
Hopa: 351 38 21
Firma: Lüks Artvin Seyahat
Artvin merkez : 0(466) 212 21 70
Yusufeli: 811 24 00
Şavşat: 517 13 36
Hopa: 351 30 50
Firma: Öz Artvin Ekspres
Artvin merkez : 0(466) 212 13 76
Yusufeli: 811 21 24
Şavşat: 517 34 35
Hopa: 351 25 26
Firma: Lüks Karadeniz
Hopa: 351 44 83
Firma: Metro
Hopa: 351 42 43
Firma: Ulusoy
Hopa: 351 43 03
Firma: Doğu Karadeniz
Hopa: 351 46 35
Deniz Yolu: Artvin İlinin Karadeniz’e sahil Hopa ilçesinde Liman bulunmakta olup
bu limanda yük taşımacılığı yapılmaktadır.
Adres : Liman Başkanlığı Hopa
Tel: (+90-466) 351 40 67
Hava Yolu: En yakın havaalanı Erzurum (203 km.) ve Trabzon (234 km.) illerinde
bulunmaktadır.
GEZİLECEK YERLERİ
Kaleler
Artvin (Livana) Kalesi: Erzurum–Samsun karayolunun Artvin şehir merkez ine çıkış
sağlayan noktasında, Çoruh Nehri üzerinde bulunan Artvin Köprüsü’nün karşı
yanında, ırmak tabanından 70 m. yükseklikte ana kayaya bağlanmış konumdadır.
Kale içerisinde sarnıç ve şapel kalıntıları bulunmaktadır.
Yapı, 10. yüzyıl
ortalarında Bagratlı Krallığı’nca inşa edilmiş, 16. yüzyılda Osmanlılar
tarafından onarım görerek kullanılmıştır.
Yüksek kulesiyle dikkat çekmektedir.
Şavşat (Satlel) Kalesi: Şavşat ilçesi Söğütlü Mahallesinde bulunmaktadır.
Bagratlı Krallığı zamanında inşa edilmiş Osmanlılar tarafından da
kullanılmıştır.
Günümüzde terkedilmiş olan kalenin sur duvarlarının büyük bir
bölümü ayaktadır.
Ardanuç (Gevhernik) Kalesi: Ardanuç ilçesi, Adakale Mahallesi’nde bulunan yapı,
yöredeki en eski ve en önemli kalelerden birisidir.
Kalenin ilk yapımına
milattan önceki dönemlerde başlandığı bilinmektedir.
Bagratlı Krallığı, Çıldır
Atabekleri ve Osmanlıların yönetim yeri olarak kullanılmıştır.
İçkale ve etrafı
surlarla çevrili şehir yapısıyla tek örnektir.
Geçmiş dönemlere ait çeşitli
kalıntıların yanı sıra Kanuni Sultan Süleyman’a ait kitabesiyle de dikkat
çekmektedir.
Cami ve Türbeler
Artvin il ve ilçelerinin önemli camileri Ortacalar merkez Camii (Arhavi ilçesi)
Muratlı Camii (Borçka ilçesi), Esenköy Camii (Murgul ilçesi) Kocabey Camii
(Şavşat ilçesi) Demirkent Camii (Yusufeli ilçesi), İskender Paşa Camii ve
Türbeleri (Ardanuç İlçesi)'dir.
İskenderpaşa Camii ve Türbeleri: Ardanuç ilçesi, Adakale mevkiinde
bulunmaktadır.
İlk yapımına Osmanlı döneminde yapılmış, 1553 yılında tamir
edilerek tekrar ibadete açılmıştır.
Yanında Osmanlı dönemine ait Hatice Hanım,
Ali Paşa ve Süleyman Paşa’ya ait türbeler bulunmaktadır.
Yörenin ilk camisi
olması açısından önem taşımakta olup günümüze sağlam olarak gelmiştir.
Kiliseler ve Manastırlar
İnanç Turizminin önemli merkez lerinden olan Artvin'de Altıparmak (Barhal)
Manastır Kilisesi Camii (Yusufeli ilçesi ), Hamamlı (Dolıshana) Manastır
Kilisesi (merkez ), İşhan Kilisesi (Yusufeli ilçesi), Yeni Rabat Kilisesi
(Ardanuç ilçesi), İbriga Şapeli (Borçka ilçesi), Tibeti Kilisesi ( Şavşat
ilçesi), Köprülü Kilise ( Şavşat ilçesi), Porta Manastır Kilisesi (merkez )
Dörtkilise Manastırı (Yusufeli ilçesi) önemli olan kilise ve manastırlardır.
Köprüler
Berta Köprüsü: Artvin-Şavşat yolu üzerinde bulunmaktadır.
1878 yılında
Osmanlılarca yaptırılmış olup, döşeme uzunluğu 64 m’dir.
Üç gözlü ve düz yollu
köprüler sınıfına girmektedir.
Yapı günümüze sağlam olarak ulaşmıştır.
Ortacalar Çifte Köprü: Arhavi ilçesi, Ortacalar Bucağına 25 km. kala, Anlı ve
Küçükköy yol ayırımında bulunmaktadır.
Birbirine dik gelecek şekilde planlanan
iki köprüden meydana gelmektedir.
Her ikisi de gözlü ve yolu eğimli olan taş
köprüler grubuna girmektedir.
Günümüze sağlam olarak ulaşmışlardır.
Çeşmeler
Çelebi Efendi Çeşmesi: Artvin Orta Mahalle’de bulunmaktadır.
Yapı, 1783 yılında
Asma Sultanın kahyası Çelebi Efendi tarafından yaptırılmıştır.
Günümüze bir
bölümü ulaşabilmiştir.
Klasik Osmanlı çeşmesidir.
Korunan Alanlar
Karagöl Sahara Milli Parkı
Hatila Vadisi
Camili-Efeler Tabiatı Koruma Alanı
Camili-Gorgit Tabiatı Koruma Alanı
Plajlar
Karadeniz sahilindeki Arhavi ve Hopa İlçelerinin 34 km.lik kıyısında bulunan
Hopa- Kemalpaşa Plajı, Hopa Kopmuş Plajı ve Arhavi Plajı denize girmek için
elverişlidir.
Yaylalar
Artvin, coğrafyası gereği Yayla kültürünün korunduğu yörelerimizden birisidir.
Artvin Yaylaları
Sportif Etkinlikler
Rafting: İlçe topraklarını güneyden kuzeye akarak ikiye bölen Çoruh nehri
üzerindeki dünyanın Zambezi ve Biobio nehirlerinden sonra en iyi akarsu sporları
parkurlarına sahip olması ili su sporları açısından önemli bir cazibe merkez i
haline getirmiştir.
Ayrıca Kaçkar dağlarından doğan ve Çoruh nehrinin önemli
kollarından biri olan Barhal çayında da ideal su sporu parkurları bulunmaktadır.
Çoruh nehri ve Barhal çayında Haziran-Ekim ayları arasında rafting, katamara ve
kano sporları yapılabilmektedir.
Ayrıca 4. üncü Dünya Akarsu Sporları
Şampiyonası 1993 yılında Çoruh nehrinde yapılmıştır.
Çoruh ve Barhal'da Rafting
Trekking ve Dağ Yürüyüşleri: Doğu Karadeniz bölgesinin en yüksek dağ
silsilesinden olan Kaçkar dağlarında, dağ tırmanışları için Türkiye'nin en uygun
trekking parkurları bulunmaktadır.
Yöreye gelen dağcı grupları ve dağcılar
genellikle Yusufeli Yaylalar köyünden, Rize-Çamlıhemşin;Ayder yaylasına
yürüyerek Trans-Kaçkar yürüyüşlerini tamamlarlar.
Ayrıca yörenin diğer dağı olan
Altıparmak dağlarında da uygun trekking parkurları bulunmaktadır.
Kamp-Karavan: Sahil şeridinde bulunan plajlarda, orman içi dinlenme yerlerinde,
milli parklarda Kamp ve Karavan Turizmi için uygun yerler mevcut olup bunların
başında; Kemalpaşa Plajı ve çevresi, Kafkasör Orman İçi Dinlenme Yeri, Borçka
Karagöl, Şavşat Karagöl, Hatila Vadisi, Sahara, Yusufeli Kaçkar Turizm merkez i
ve Yusufeli Çevreli Köyü Rafting Kamp merkez i’dir.
Ayrıca Yusufeli ilçesi
Çevreli köyünde rafting kamp alanı bulunmaktadır.
Olta Balıkçılığı: İl genelinde yer alan akarsu ve göllerden özellikle Barhal
Çayı’nda, Hatila Deresi’nde, Arhavi Ortacalar Deresi’nde ve Borçka
Camili-Maçahel Deresi’nde, yüksek kesimlerde yer alan halk arasında Karagöl
olarak adlandırılan göllerde olta balıkçılığı yapılmaktadır.
Avlaklar: Topraklarının çoğunluğu dağlık ve engebeli arazi üzerine kurulmuş olan
ilçede av turizmi için uygun alanlar bulunmaktadır.
Özellikle dağ keçisi, ayı,
kurt, tilki ve doğal alabalık ilçedeki önemli avlaklar arasındadır.
Kuş Gözlem Alanı
Doğu Karadeniz Dağları
Akarsular
Çoruh Nehri ve Vadisi: 3225 m. rakımlı Mescit Dağları’ndan doğarak toplam 466
km. kat ettikten sonra Gürcistan sınırları içerisinde Karadeniz’e dökülmektedir.
Nehir aynı zamanda dünyanın en hızlı akan nehirlerinden biridir.
Yöre, her yıl
dünyanın her tarafından gelen, rafting, kano ve nehir kayağı gibi akarsu
sporlarını yapan yerli ve yabancı sporcuları ağırlamaktadır.
Zengin flora ve faunaya sahip Çoruh Nehri Vadisi, aynı zamanda kuşların göç yolu
üzerindedir.
Nehrin çevresindeki bazı kayalıklarda nesli tükenmekte olan kızıl
akbaba türü koloniler halinde yaşamaktadır.
Ayrıca Çoruh Vadisi boyunca; boz
ayı, çengel boynuzlu dağ keçisi, yaban domuzu, kurt, çakal, tilki, porsuk,
sansar, su samuru, tavşan, keklik, yaban horozu, çulluk, yaban ördeği, üveyik,
sarıasma, sarısandal, ardıç kuşu, güvercin, tahtalı kuşu ve çeşitli yaban
hayvanı türleri bulunmaktadır.
Bayburt’tan başlayıp İspir ve Yusufeli’ni takip ederek Artvin’e kadar uzanan ve
yaklaşık 260 km. uzunluğundaki nehirde, 4 farklı etapta rafting yapılmaktadır.
Zorluk dereceleri 1, 2, 3, 4, 5, 6’ya kadar çıkmaktadır.
Profesyonel sporcuların
tercih ettiği nehirde, 1993 yılında 4. Dünya Akarsu Şampiyonası yapılmıştır.
Altıparmak (Barhal) Çayı: Artvin ili sınırları içinde yer alan Altıparmak
(Barhal) Çayı, Kaçkar Dağları’nın güney yamaçlarından doğar, yaklaşık 40 km’lik
bir mesafe kat ettikten sonra Yusufeli’nin 2 km. güneyinde Çoruh Nehri’ne
karışır.
Altıparmak Çayı, kano ve nehir kayağı için elverişli olup, yüksek
dağlarla çevrili son derece güzel ve etkileyici bir vadi içinden akmaktadır.
Dağlardaki karların bütün yaz boyunca erimesi nedeniyle, eylül ayına kadar suyun
debisi yüksektir.
Vadi, yaban hayatı açısından da çok zengin bir güzelliğe
sahiptir.
Altıparmak Çayı Havzası’na Artvin veya Erzurum üzerinden Yusufeli’ne gelerek
ulaşılabilir.
Yusufeli’nden itibaren 6. km’sinde Öğdem Deresi, Altıparmak
Çayı’na karışmaktadır.
Güngörmez Suyu: Yusufeli ilçesi Güngörmez dağlarında bulunmaktadır.
Akşam
karanlığında suyunun akmaya başlaması ve gün açıldığında suyunun kesilmesi ile
ünlüdür.
GÖLLER
Borçka Karagöller: Boçka camili karayolu üzerinde olup,Borçka ilçesine 27 km.
uzaklıktadır.
1800 lü yıllarda bugünkü Klaskur yaylasının yakınında bulunan bir
tepenin toprak kayması sonucu Klaskur deresinin önünü kapatması ile oluşmuş
göllerdir.
Zengin orman örtüsü ve flora çeşitliliği ile ilgi çekmekte olup kamp
turizmi için İlimizdeki sayılı yerlerdendir.
Ayrıca yöre halkı tarafından mesire
yeri olarak kullanılmaktadır.
Şavşat Karagöl: Şavşat ilçesine 25 km. uzaklıkta olup, Sahara Karagöl Milli
Parkı içindedir.
Kamp ve Karavan Turizmi için ilimizdeki en uygun yerlerdendir.
Göl kenarında özel sektör tarafından işletilen 20 kişilik konaklama tesisi
bulunmaktadır.
Dağlar
Kaçkar Sıradağları: Rize ve Hopa arasında yer alan, yıl boyunca gözlenebilen
keskin buzulları, masmavi gölleri, yeşilin her tonuna sahip ormanları, coşkulu
dereleri, binbir çeşit bitkileri ve hayvanları ile doğal bir park görünümünde
olan Kaçkar Sıradağları’nın en yüksek tepeleri Altıparmak (3480 m.), Kavran
(3932 m.) ve Verçenik’tir (3710 m.).
Dağa yaz aylarında tırmanmak ne kadar kolay ise kış aylarında tırmanmak o kadar
zordur.
Kış aylarında kar, vadileri doldurur, yaylaları örter ve evler yok olur.
Ayrıca, buzulların eğimi her zaman çığ düşmesine uygundur.
Kaçkarlar; Doğu Karadeniz’de Rize – Hopa kıyılarına paralel olarak uzanır.
Ağustos ve eylül ayları, yaz tırmanışları için en uygun zamandır.
Kış
tırmanışlarında ise şubat ve mart ayları en uygun zamandır.
Kaçkar Dağları, genel olarak granit, siyenit, granodiorit ve andezit türü
kayaçlardan oluşmuş, şiddetli akarsu ve buzulların aşındırması sonucunda da sert
bir görünüm kazanmıştır.
Deniz kıyısında yükselmeye başlayan bu dağların kuzey
yamaçları gür orman örtüleri ile kaplıdır.
Kaçkar Dağları batıdan doğuya doğru 3
bölüm halinde uzanır.
Batıda Verçenik, ortada Kavran ve doğuda Altıparmak
Dağları yer alır.
Kaçkar Dağları’na kuzey ve güney rotaları takip edilerek çıkılabilir.
Kuzey
rotası daha çok profesyonellerin tercih ettiği rotadır.
Karchal Dağları Türkiye ile Gürcistan arasında yer alan bu dağlar, geçit
kuşlarının göç yolları üzerinde bulunması, endemik bitki çeşitliliği ve uygun
trekking parkurları ile ilimizdeki görülebilecek yerlerdendir.
Diğer Değerler
Borçka-Camili (Maçahel) Havzası: Yörenin; Orman ve yaylalarındaki endemik flora
zenginliği, anıt ağaçları, derelerindeki kırmızı pullu alabalığı, saf kafkas
arıları ile üretilen karakovan Maçahel Balı gibi çeşitli özellikleri vardır.
Bu
özelliklerinden dolayı Camili Havzasının bir bölümü Tabiat Koruma Alanı ilan
edilerek yöre koruma altına alınmıştır.
Kafkasör : Artvin il merkez ine 8 km. uzaklıkta olup, her yıl haziran ayının 4
ncü haftasında Kafkasör Kültür ve Sanat Festivali bu yaylada düzenlenmektedir.
Ayrıca yöre halkı tarafından mesire yeri olarak kullanılmaktadır.
Şavşat Kocabey Kışlası: Şavşat ilçesine 15 km. uzaklıkta olup, Sahara Karagöl
Milli Parkı sınırları içinde bulunmaktadır.
Kocabey Kışla Evleri kendine özgü
ahşap mimari özellikleri ile ilgi çekmektedir.
Bu yörede her yıl Temmuz ayının 4
ncü haftasında Sahara Pancarcı Festivali düzenlenmektedir.
Kışlada Kamp ve
karavan turizmi yapılabilmektedir.
Cehennem Deresi Kanyonu: Artvin-Ardanuç karayolunun 25 nci km. sinde yer alan
Ardanuç Kanyonu, ilgi çekici doğal yapısı ile ilimizdeki görülmeye değer
yerlerdendir.
COĞRAFYA
Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Artvin, doğudan Ardahan, güney ve
güneydoğudan Erzurum, batıdan Rize illeriyle; kuzeyden Karadeniz, kuzeydoğudan
Gürcistan Cumhuriyeti toprakları ile çevrelenmiştir.
İl topraklarının % 95'i
ormanlarla kaplıdır.
Yörede "Karagöl" adıyla anılan küçük göllere sıkça
rastlanır.
İl ve çevresinde rakım farklılığından kaynaklanan ılıman, sert ve Doğu Karadeniz
iklimi özelliklerine rastlanılmaktadır.
TARİHÇESİ
İlk kuruluş tarihi kesin olarak belli olmayan Artvin ve yöresinde M.Ö. 2. binde
Hurrilerin küçük beylikler kurduğu bilinmektedir.
Bölge, 2 yüzyıl süren Mitanni
egemenliğinin ardından Hitit İmparatorluğunun etkisine girmiştir.
M.Ö. 8. yüzyıl
sonlarında Kimmerler Kafkaslardan gelerek, Artvin üzerinden Anadolu topraklarına
girmişlerdir.
Daha sonra M.Ö. 7. yüzyılda İskitlerin yine Kafkaslar çevresinden,
Anadolu’ya göç ettikleri, bunların bir bölümünün Artvin’e yerleştikleri
bilinmektedir.
Ortaçağda, Bizans’ın himayesindeki Bagratlı Krallığı’nın
yönetiminde kalan bölge, daha sonra Selçuklu, Saltuk, Moğol (İlhanlı), Timur,
Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Safevi yönetiminde kalmıştır.
Artvin’de Osmanlı
egemenliği Yavuz Sultan Selim döneminde başlamıştır.
1877-1878 savaşı sonrasında, 3 Mart 1878’de imzalanan Ayastefanos Antlaşması
gereği Artvin, Ardanuç, Borçka, Şavşat ve Hopa’nın Kemalpaşa bucağı savaş
tazminatı olarak Ruslara terkedilmiştir.
3 Mart 1918’de imzalanan Brest-Litovsk
Antlaşması ile Ruslar Artvin topraklarından çekilmişlerdir.
Kent, Mondros
Ateşkes Müzakeresi ile İngilizlerin eline geçmiştir.
Ardından, 7 Mart 1921
tarihine kadar Gürcistan sınırları içerisinde kalan Artvin, 43 yıllık bir
ayrılıktan sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin girişimleri sonucu 23 Şubat
1921’de anavatana katılmıştır.
16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması ile
bu durum kesinlik kazanmıştır.
7 Temmuz 1921’de sancak olarak kurulan Artvin, 24
Nisan 1924’te il olmuştur.
NE YENİR?
Yöresel yemek çeşitleri bakımından oldukça zengin olan Artvin mutfağında Ağartı
denilen süt ve süt mamüllerinden yapılan yemekler arasında “kuymak” mahalli
yemek olarak yaylacılar tarafından yapılır.
Yörede yetişen sebze ve kır
otlarından değişik türlerde yemekler de yapılmaktadır.
Hamur işlerinde; hinkel, cergebas, bişi, katmer, erişte, lokum (lokma) ve
börekler yer almaktadır.
Hinlek ve cergebas denilen hamur yiyecekler çevreye
özgüdür.
Topluca yapılan “harfana”larda ve ziyaretlerde taze etlerle ve ağaç şişlerle
hazırlanılan kebaplar yörede önem arz etmektedir.
Ayrıca köylerde kışlık kavurma
yapıp saklanır.
Dibek veya dinklerde döğülerek hazırlanan ve adı halk arasında “gendirme” ve
“keşkek” olarak bilinen yemekler çok bilinen yöresel yemeklerdir.
Çorbalardan “püşürük” adlı çorba, en çok bilinenlerdendir.
Bunlardan başka,
“çılbır”; “Kaygana (Omlet)”; yağlı, lorlu veya sadece etle yapılan soğanlı yahni
de yerli yemekler arasındadır.
Ayrıca sahil kesiminde yer alan halkın mahalli
yemekleri arasında, hamsi balığından hazırlanan; hamsili pilav, hamsili
buğulama, hamsili mısır ekmeği (cadı), hamsi salamura yer almaktadır.
Başlıca tatlılar, hasuta, kaysefe, zurbiyet, ballı lokumdur.
Artvin'den Yemek Tarifleri
Kuru fasulyeli kesme çorba
Malzemeler:
1/2 su bardağı kuru fasulye
1 su bardağı erişte
5 su bardağı su
1 adet küçük soğan
1 yemek kaşığı salça
1 yemek kaşığı
tereyağı
tuz, karabiber
Hazırlanışı: akşamdan ıslatılmış kuru fasulyeler 5 bardak su ilave edilerek
haşlanır.
Fasulyeler iyice yumuşayınca erişteler eklenir.
Tuz ve karabiber ilave
edilir ve erişteler pişene kadar kaynatılır.
Diğer tarafta küçük küçük doğranmış
soğanlar yağda kavrulur.
Salça eklenir ve birkaç dakika daha çevrilir, fasulyeli
karışıma katılır.
Bir iki taşım daha kaynatılır ve sıcak servis edilir.
Herisa
Malzemeler:
2 su bardağı buğday
1 tatlı kaşığı tuz
3 su bardağı su
Şerbeti için:
2 su bardağı şeker
2 su bardağı su
Hazırlanışı: Geceden ıslatılmış bulguru tuz atarak aynı suyla iyice
yumuşayıncaya kadar haşlanır.
Gerekirse su ilave edilir.
Piştikten sonra biraz
ezerek soğutulur.
Diğer tarafta şerbeti kaynatılır ve soğumaya bırakılır.
Şerbet
buğdayın üzerine dökülerek servis edilir.
Dilenirse üzeri ceviz ile süslenir.
NE ALINIR?
Ağaç oyma ve filiz, dal kabuğundan örülen eşyalar, toprak çanak, çömlek, bakır
mamulleri ve kilim yöreden alınabilecek hediyelik eşyalardır.
LİNKLER
Artvin Valiliği http://www.artvin.gov.tr/
YAPMADAN DÖNME
Borçka Karagöller ve Camili Havzasını gezmeden
Çoruhta rafting, Kaçkarlarda trekking yapmadan,
Kafkasör Yaylasında Boğa Güreşlerini İzlemeden,
Puçuko yemeden, Dönmeyin.
